Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki kierownika produkcji

24 października 2018

NR 46 (Sierpień 2018)

Samospełniające się proroctwo

0 37

Uważa się, że ograniczenia, które narzuca sobie człowiek w głowie, często przekładają się na ograniczenia, jakie powstają na drodze do realizacji celu. Już Henry Ford – założyciel Ford Motor Company wyznawał filozofię, że to, w jaki sposób się myśli i postrzega rzeczywistość, jakie są oczekiwania, wpływa bezpośrednio na to, jakie będą efekty działania. Twierdził on, że jeżeli działania poparte są szczerym przekonaniem o sukcesie, to sukces zostanie osiągnięty. Jeżeli jednak zakłada się porażkę, to tej porażki można się spodziewać. Podejście Henry’ego Forda nazywane jest efektem Pigmaliona, który został zaobserwowany i zbadany kilkadziesiąt lat później.

W latach 60. XX wieku Robert Rosenthal oraz nauczycielka Lenore F. Jacobson podzielili uczniów jednej ze szkół podstawowych na 2 grupy – uczniów słabszych oraz zdolnych. Wyznacznikiem przypisania do danej grupy były testy, które wskazywały umiejętności każdego z uczniów. Nauczyciele poznali wyniki testów, aby byli świadomi, z którą grupą mają do czynienia. Przez następny rok dzieci uczyły się zgodnie z programem nauczania, a na zakończenie roku szkolnego zostały ponownie poddane testom. Wyniki jednoznacznie potwierdziły prawidłowy podział dzieci na grupy – dzieci słabsze miały (jak oczekiwano) gorsze wyniki, a dzieci lepsze osiągnęły znaczny postęp w nauce.

Jak się później okazało, obiektem badań nie były dzieci, a nauczyciele, którym przekazano nieprawdziwą informację na temat umiejętności uczniów. Naprawdę grupy uczniów były mieszane. W każdej z nich były dzieci zdolniejsze oraz mniej zdolne. Przekonanie nauczycieli o tym, że jedna z grup jest zdolniejsza, przełożyło się na czas i energię, którą nauczyciele poświęcali tej grupie. Większe zaangażowanie nauczycieli przełożyło się na większe zaangażowanie uczniów, co przyniosło konsekwencje w postaci lepszych wyników w nauce grupy „zdolniejszej”.

Efekt ten, określany efektem Pigmaliona, obok stygmatyzacji i identyfikacji projekcyjnej, jest jedną z odmian samospełniającej się przepowiedni. Został po raz pierwszy zidentyfikowany przez amerykańskiego socjologa Roberta Mertona. Polega on na tym, że przekonania i oczekiwania w stosunku do siebie samego i otoczenia wpływają na to, jak osoba postępuje. Czyli odnosząc się do słów Henry'ego Forda,
jeżeli osoba jest przekonana o sukcesie i oczekuje, że ten sukces osiągnie, to będzie postępować w taki sposób, że wszelkie działania będą tę osobę do sukcesu zbliżać. Oprócz wpływania na siebie samego, będzie wpływać na otoczenie i dostosowywać je do swoich potrzeb.

Pigmalion w kierowaniu

Idea efektu Pigmaliona może być z powodzeniem wykorzystana jako skuteczne narzędzie w kierowaniu (rys. 1). Pomaga zwiększyć motywację i pewność siebie pracowników, a co za tym idzie – produktywność. Szefowie, kierownicy, koordynatorzy zespołu, znając efekt Pigmaliona, mogą mieć znaczny wpływ na wydajność pracowników. Na przykład pracownik, który nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału, może znacznie się rozwinąć, jeżeli będzie właściwie pokierowany. Pracownik nie musi mieć świadomości, że działania przełożonego opierają się o efekt Pigmaliona, natomiast przekonanie przełożonego, że jego pracownik to osoba o dużym potencjale, sprawi, że ten potencjał rzeczywiście zostanie wykorzystany.

Rys. 1. Zasada działania efektu Pigmaliona

Zasada działania efektu Pigmaliona

Etap 1. Działanie szefa
Oczekiwania, jakie ma przełożony wobec podwładnego i to w jaki sposób go traktuje, ma ogromny wpływ na zaangażowanie i karierę pracownika. Właściwe działanie szefa wpływa na…

Etap 2. Przekonania pracowników na temat szefa
Sposób, w jaki pracownicy będą postrzegać szefa, jakie będą mieli przekonanie na temat jego osoby, leży na jego barkach. Tylko działanie w taki sposób, jak szef chce być postrzegany, może mu to zagwarantować. Przekonanie pracowników na temat szefa przekłada się bezpośrednio na…

Etap 3. Działania pracowników w stosunku do szefa
Pracownicy będą postępować w taki sposób, w jaki szef jest przez nich postrzegany. Apodyktyczny, toksyczny szef, który nie słucha pracowników, który oczekuje posłusznego wykonywania obowiązków, może sobie zagwarantować zespół, który będzie wykonywał oczekiwane minimum. Przy każdej nadarzającej się okazji można się spodziewać zwolnień lekarskich i urlopów na żądanie. Budowanie przyjaznej atmosfery pracy opartej o relacje oraz przejrzystość gwarantuje zadowolonych pracowników identyfikujących się z pracodawcą, mniejszą absencję oraz lepiej wykonane obowiązki. To, co pracownicy będą mówić i jak będą działać w stosunku do szefa, będzie miało wpływ na…

Etap 4. Przekonanie szefa o sobie samym
Wysoko wydajny zespół, realizacja planów i zadowoleni pracownicy – to gwarancja dla szefa, który będzie bardziej pewny siebie i swoich umiejętności. Świadomość swoich kompetencji – to lepsze decyzje i wydajniejszy zespół. A przekonanie, że jest się osobą na właściwym miejscu – to lepsze decyzje i… lepsze działanie.

Czego oczekujesz, to dostaniesz

Są szefowie, którzy z góry zakładają, nieświadomie, że pracownicy są mało wydajni i nie są w stanie osiągnąć więcej niż założone minimum. Jeżeli przełożeni zakładają, że pracownicy są nieefektywni, prawie niemożliwe jest ukrycie tego przed pracownikami. Negatywne nastawienie przekłada się na ich temperament – są chłodni i niekomunikatywni, a milczenie oddziałuje jeszcze bardziej negatywnie na podwładnego niż werbalne komunikowanie negatywnego nastawienia. 

Wynika to z siły, jaką ma komunikacja niewerbalna, czyli mowa ciała. Jest ona nieodłącznym elementem efektu Pigmaliona i może być skutecznie wykorzystana w kierowaniu pracownikami. To właśnie ciało nadaje bardzo dużo komunikatów i informuje odbiorcę o tym, jakie kierownik ma intencje, w jakim jest stanie emocjonalnym, czy jest osobą pewną siebie, czy nie oraz jaki ma temperament. Komunikaty te są nadawane i odbierane nieświadomie i często to one decydują o tym, w jaki sposób komunikat werbalny będzie zinterpretowany przez odbiorcę. Psychologowie społeczni przez dekady badali, jak mowa ciała wpływa na postrzeganie innych. Język ciała przyczynia się do tego, czy na przykład ktoś zostanie zatrudniony lub awansowany. W innym badaniu Nalani Ambady – amery...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy