Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki kierownika produkcji

1 lipca 2019

NR 51 (Czerwiec 2019)

Zarządzanie wizualne w przedsiębiorstwie

0 67

Chińskie powiedzenie mówi, że „jeden obraz wart więcej niż tysiąc słów”, dlatego zarządzanie przez wizualizację jest bardzo ważnym i skutecznym elementem w koncepcji Lean

W środowisku, w którym odchylenia od normy są codziennością, stosowanie zarządzania wizualnego jest sposobem prezentacji tego, że wszystko pozostaje pod kontrolą. Jest też narzędziem poprawiającym szybkość reakcji, kiedy pojawiają się odchylenia. Zarządzanie z użyciem wizualizacji nie jest nową koncepcją. Już w starożytnym Egipcie stosowano wzorzec królewskiego łokcia, który w formie miedzianego pręta ułatwiał życie kupcom i mieszkańcom [1]. Na uwagę zasługuje również pomysł na zarządzanie zasobami ludzkimi żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku Roberta Owena, który jako zagorzały przeciwnik stosowania kar wobec pracowników wprowadził w kierowanej przez siebie przędzalni tzw. cichy monitoring. Były to drewniane klocki, które na swoich czterech ścianach miały kolory oznaczające zachowanie pracownika. Złe zachowanie symbolizował kolor czarny, przeciętne kolor niebieski, dobre reprezentował żółty, natomiast doskonałe zachowanie – biały. Nadzorca pracowników codziennie ustawiał właściwy kolor, zależnie od zachowania pracownika. Ta informacja była odnotowana do księgi, którą przekazywano do pozostałych działów przedsiębiorstwa [2].

Jednak chyba najbardziej znanym w historii przykładem świadomego wykorzystania zarządzania wizualnego w organizacji jest system produkcyjny Toyoty (TPS). Wykorzystanie narzędzi zarządzania wizualnego można dostrzec w niemal każdym miejscu: tablice, wykresy, monitory, matryce kompetencji, karty kanban, tablice andon i inne elementy prezentujące dane produkcyjne, standardy pracy i ogólną strategię przedsiębiorstwa, które w konsekwencji nieustannie przypominają pracownikom o wszystkich elementach tworzących 

 Wykres 1. Wykres planowanego skrócenia czasu przezbrojenia oraz realnej poprawy czasu

 

Zasady zarządzania wizualnego


Masaaki Imai w swojej książce Gemba Kaizen opisał trzy zasady zarządzania wizualnego. Są to:

  1. Zasada Uwidacznianie problemów
    Wszystkie problemy, jakie pojawiają się w procesie wytwarzania wartości dodanej dla klienta, powinny być uwidocznione za pomocą wizualizacji. Jeżeli problem występujący podczas produkcji nie zostanie zauważony, po niedługim czasie otrzymamy bardzo wiele wadliwych produktów. Jednym ze skutecznych rozwiązań jest zastosowanie urządzeń jidoka, czyli autonomicznych systemów, które zatrzymają maszynę zawsze, kiedy powstanie wadliwy produkt. Zatrzymanie maszyny uwidoczni problem i zmusi do podjęcia czym prędzej działań naprawczych.
  2. Zasada Pozostawanie w kontakcie ze stanem rzeczywistym
    Wykorzystanie zarządzania wizualnego to doskonałe rozwiązanie do informowania wszystkich pracowników o tym, jaki jest stan obecny. Informacje o stanie realizacji planu, poziomie jakości czy zasobach materiałowych pozwalają każdemu pracownikowi dostrzec odchylenia od normy i odpowiednio wcześnie zareagować. 
  3. Zasada Wyznaczanie celów
    Zarządzanie wizualne ma potężną siłę w wizualizowaniu pracownikom celów ich działania [4, 10]. Kiedy jednym z celów jest usprawnienie jakiegoś elementu procesu, np. skrócenie czasu przezbrajania maszyny, niezbędne jest zobrazowanie na tablicy tego, co chcemy osiągnąć i w jakim czasie. Ilekroć maszyna jest przezbrajana, mierzymy czas przezbrojenia, a otrzymaną wartość umieszczamy na tablicy z wykresem. Następnie przeprowadzamy szkolenia pracowników mające skrócić czas przezbrojeń.

    Istotne jest, aby cel był bardzo wyraźnie zaprezentowany. Kiedy chcemy zaprezentować skrócenie czasu przezbrojeń, może to być linia prowadząca od czasu obecnego do czasu, jaki chcemy osiągnąć. Podczas każdego pomiaru nanosimy zmierzony czas na tablicę, co pokazuje pracownikowi osiągnięty postęp (wykres 1).

    Z czasem dostrzeżemy, że rzeczywisty czas jest coraz bliżej czasu zakładanego. Warto mieć świadomość, że takie prezentowanie osiągnięć jest również bardzo skuteczną metodą rozbudzania wewnętrznej motywacji pracownika. Kiedy pracownik widzi efekty swojej pracy, bardziej się w nią angażuje.

 

Obszary zastosowania


Zarządzanie wizualne podpowiada nam, co jest prawidłowe, jakie są problemy, co zostało zrealizowane, ile jest jeszcze do zrealizowania i jakie są opóźnienia. Można je wykorzystywać w każdym niemal obszarze organizacji, ale Masaaki Imai wyróżnił pięć najważniejszych obszarów, na które należy zwrócić uwagę. Ich zestawienie w koncepcji Lean nosi nazwę 5M: 


[1] Manpower, czyli siła robocza. Dzięki zarządzaniu wizualnemu będziemy wiedzieć, jaka jest motywacja pracownika. Wynika ona bezpośrednio z systemu sugestii, który istnieje w organizacji. Im większe motywacja pracowników i ich zaangażowanie, tym więcej propozycji usprawnień. Dodatkowo, przejrzyste instrukcje stanowiskowe pozwolą natychmiast porównać pracę wykonywaną z tym, jak powinna być wykonywana. W razie odstępstw można wprowadzić poprawki. 

Ciekawą możliwością jest również zaprezentowanie w formie tablic lub matrycy kompetencji/umiejętności, jakie ma dany pracownik (tabela 1). Na takiej matrycy umieszczamy kompetencje niezbędne z punktu widzenia zespołu. Można również wskazywać, na jakim poziomie są kompetencje danego pracownika, co dodatkowo stymuluje go do ich podnoszenia.

[2]Machines, czyli maszyny – wizualizacje związane z obsługą maszyn, konserwacją oraz ich działaniem. Im większą pracownik ma świadomość na temat obsługiwanej maszyny, tym prędzej zauważy problemy w jej działaniu. Umieszczenie w widocznym miejscu instrukcji obsługi daje pracownikowi natychmiastowy wgląd w zasady działania maszyny w razie pojawienia się wątpliwości. 

Skuteczne jest wykorzystanie wspomnianych już systemów jidoka, czyli autonomicznych systemów zatrzymujących maszynę w momencie wystąpienia błędu oraz sygnalizujących świetlnie lub dźwiękowo wystąpienie problemu.

[3]Materials (materiały) – wizualizacja przy zarzadzaniu zasobami materiałowymi pozwala szybko reagować na braki i usprawniać ich przepływ. Jednym z takich narzędzi są karty kanban informujące, że np. w danym pojemniku kończą się potrzebne w procesie elementy i należy je uzupełnić.

[4]Methods (metody) – świadomość, że dana praca jest wykonywana przez pracownika prawidłowo, można uzyskać tylko dzięki obserwacji i przenoszeniu jej wyniku na odpowiednie arkusze umieszczone przy danym stanowisku. To również umieszczenie norm i standardów pracy, do których przełożony będzie miał wgląd w momencie kontroli pracy pracownika.

[5]Measurements – aby mieć pewność, że proces przebiega prawidłowo, niezbędna jest wizualizacja wyników pomiarów. Pomiarom powinny podlegać wszelkie możliwe elementy procesu oraz otoczenia, aby zapewnić jego niezakłócony przebieg. Od pomiarów jakości i liczby wyprodukowanych elementów poprzez temperaturę maszyny po poziom zanieczyszczenia powietrza – jeżeli jest to element istotny dla procesu [4].
 

Tab. 1. Macierz kompetencyjna. Zależnie od szkoleń lub doświadczenia przypisuje się pracownikom odpowiednie oznaczenie
 

 

 Zarządzanie wizualne a bezpieczeństwo


Szczególnym elementem, na który metody zarządzania wizualnego wpływają, jest bezpieczeństwo pracowników. Zapewniają je nie tylko tablice informacyjne o założonym kasku czy okularów ochronnych, ale również sygnalizacja dotycząca temperatury maszyn czy ostrzeżenia pojawiające się...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy