Dołącz do czytelników
Brak wyników

Konflikty na hali

12 grudnia 2019

NR 54 (Grudzień 2019)

Nie lękaj się. Zaburzenia na tle nerwicowym

65

Zaburzenia na tle nerwicowym należą do najczęściej występujących zaburzeń natury psychicznej. Zapadalność na nerwice w amerykańskiej populacji szacować można na 28,8% w ciągu życia oraz 18,1% podczas ostatniego roku [1]. 
W Polsce wskaźnik zachorowalności utrzymuje się na poziomie 20–30% [2].

Zasadniczo zaburzenia lękowe i nerwice nikogo nie dyskwalifikują jako pracownika, są jednakże zawody, które wymagają pełnej dyspozycyjności psychofizycznej. Termin „nerwica” wprowadził już w XVIII w. szkocki lekarz William Cullen, opisując w ten sposób objawy chorobowe, których podłoża nie można było wytłumaczyć obecnością dysfunkcji lub zaburzeniem funkcjonowania układów ciała. Obecnie za genezę zaburzeń nerwicowych uważa się przede wszystkim czynniki psychologiczne, ale również czynniki biologiczne, środowiskowe, społeczne i kulturowe mogą być przyczyną pojawienia się objawów lękowych. Zgodnie z modelem biopsychospołecznym – to całościowe i systemowe podejście do choroby, które kładzie nacisk na wzajemną relację między umysłem i ciałem oraz zakłada, że chorobę powinno rozpatrywać się na wszystkich poziomach – złożoność tych czynników rozpatruje się indywidualnie w przypadku danego pacjenta oraz konkretnego zaburzenia. 

Przyczyn pojawienia się nerwicy może być wiele. Obejmują one szerokie spektrum życia człowieka, tym samym napędzając się zwrotnie i powodując dalszy rozwój problemów. Mogą to być np.: konflikty emocjonalne związane z rozdźwiękiem pomiędzy tym, co muszę, a tym, co naprawdę chcę zrobić, problemy zawodowe, rodzinne, poczucie straty, zmiany życiowe, brak opieki rodzicielskiej w okresie wczesnego dzieciństwa, przeżyte traumy, bycie perfekcjonistą i inne stresy życia codziennego. Z tego powodu chory sam nie jest w stanie odnaleźć prawdziwej przyczyny pojawienia się zaburzeń lękowych.


Objawy zaburzeń nerwicowych


Objawy zaburzeń nerwicowych można podzielić na: typowo somatyczne, objawy zaburzenia stanu emocjonalnego i nerwicowe zaburzenia poznawcze. Niezależnie od tego, jaki rodzaj objawów występuje u konkretnej osoby, mogą one przyczyniać się do spadku jakości i satysfakcji z życia, a w konsekwencji nawet do spadku efektywności pracy, pogorszenia relacji międzyludzkich, depresji czy samobójstwa.

U osób cierpiących na nerwicę można obserwować równocześnie kilka objawów chorobowych (symptomów), choć nie jest to regułą. Takie osoby często doświadczają też napadów paniki, przejawiających się objawami somatycznymi, którym towarzyszy silna obawa, że mogą być one spowodowane np. udarem, paraliżem czy zawałem serca. Jest to sytuacja groźna, jeżeli nie jest kontrolowana i jeżeli napad paniki pojawia się podczas wykonywania obowiązków zawodowych, poruszania się autem czy obsługiwania jakiegokolwiek innego urządzenia mechanicznego.

Antoni Kępiński (1979) wymienia cztery osiowe objawy zaburzeń nerwicowych:

  • Lęk – utrzymujący się zbyt długo i odbierany przez osoby go doświadczające jako nieprzyjemne, wyczerpujące i przykre doświadczenie.
  • Egocentryzm – nadmierne skupianie się na odczuwanych objawach i na sobie podobnie jak to czynią osoby, które cierpią na ból głowy i są poirytowane.
  • Błędne koło – odczuwany lęk nasila objawy wegetatywne, a te z kolei powodują wzrost poziomu lęku (sprzężenie zwrotne) i w konsekwencji pogorszanie samopoczucia danej osoby.
  • Zaburzenia wegetatywne – bóle głowy, zawroty głowy, bezsenność, brak apetytu itp.

Dla osób dotkniętych nerwicą charakterystyczne jest również to, że są świadome własnych dolegliwości, zachowują wobec nich krytycyzm oraz identyfikują je jako objaw. 

 

Tabela 1. Przykładowe objawy zaburzeń nerwicowych

Somatyczne Zaburzenia emocji Zaburzenia procesów poznawczych
• bóle głowy,
• bóle brzucha,
• wrzody,
• zawroty głowy,
• duszności,
• kołatanie serca,
• fale gorąca,
• ciężar w klatce piersiowej,
• drżenie rąk,
• zaburzenie perystaltyki jelit,
• bóle pleców,
• alergie, atopowe zapalenie skóry,
• uczucie bezwładu kończyn
• odczuwanie nieokreślonego lęku, który może towarzyszyć osobie nawet cały czas,
• negatywizm,
• przewidywanie najgorszego toku wydarzeń,
• depresja,
• bezsenność (zaburzenia snu),
• zmienność nastrojów,
• trudności z zasypianiem,
• niecierpliwość,
• drażliwość,
• apatia,
• brak motywacji,
• frustracja, łatwość do irytacji,
• fobie specyficzne (lęk przed pewnymi sytuacjami, osobami, zdarzeniami, 
np. pająkami, lotem samolotem, lęk przed małymi pomieszczeniami)
• kłopoty z zapamiętywaniem, 
• kłopoty z koncentracją,
• kłopoty z przypominaniem sobie pewnych informacji,
• problemy z organizacją porządku dnia,
• poczucie oddalenia się od świata,
• obsesyjne myśli, których nie można „wyłączyć”,
• obsesyjne czynności (np. mycie rąk, sprzątanie)

 

Nerwica lękowa


Typ nerwicy określany jako nerwica lękowa to zaburzenie, które dotyka coraz więcej ludzi. Jej przyczyną mogą być nierozwiązane konflikty emocjonalne, np. z czasów dzieciństwa, presja związana z pracą, codzienne frustracje, presja ze strony środowiska. Często również długotrwały stres czy przeżyta trauma mogą być podłożem zaburzenia. Trzeba jednak rozróżnić nerwicę lękową od stanów lękowych, które są generowane poprzez współczesny rynek pracy oraz konsumpcyjną kulturę i trwają relatywnie krótko. 

Nerwica lękowa w przeciwieństwie do epizodycznego lęku panicznego (ataku paniki) związana jest z występowaniem przewlekłego, dokuczliwego, nieprzypisanego do konkretnych sytuacji lęku, czyli tzw. lęku wolnopłynącego. Może wyrażać się on przez ciągłe poczucie wewnętrznego napięcia, niepokoju, irytacji, problemy z koncentracją i skupieniem uwagi, ciągłe spięcie, niemożność odpoczynku, bóle głowy. Osoba z nerwicą lękową przejawia również objawy wegetatywne oraz zgłasza szereg przesadzonych, nieadekwatnych do danych sytuacji obaw, martwi się o rzeczy, które mogą, lecz nie muszą przydarzyć się w najbliższym otoczeniu bądź jej bliskim. Osobom takim często towarzyszy wstyd. Niesłusznie! Chory nie ma czego się wstydzić, nie powinien też czuć się niezręcznie w kontakcie z innymi. W przypadku występowania takich sytuacji warto po prostu udać się na konsultację lekarską, by wykonać diagnozę pod kątem nerwicy. 

Uczucie lęku może być przez każdego z nas odczuwane inaczej oraz być generowane przez wiele różnorodnych, indywidualnych czynników, a przedłużone odczuwanie lęku negatywnie wpływa na zdrowie i samopoczucie. Może ono powodować np. zaburzenie pracy wydzielania neuroprzekaźników (serotoniny oraz noradrenaliny) oraz choroby endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy). Jeśli objawy występują przez co najmniej pół roku, można stwierdzić, że to zespół uogólnionych zaburzeń lękowych. Zaburzenia te bardzo często współwystępują wraz z objawami depresji, co stanowić może podstawę do postawienia podwójnej diagnozy [3].
 

Tabela 2. Zasada postępowania w przypadku ataku lękowego

Jeśli masz atak paniki: Jeśli jesteś świadkiem ataku:

Pamiętaj, że atak jest przejściowy, nie będzie trwał wiecznie.

Staraj się unormować swój oddech, oddychaj powoli!

Pij dużo wody.

Powtarzaj sobie, że nic Ci się nie stanie.

Licz od 1 do 100.

Wymień nazwy miesięcy wstecz – w kolejności od grudnia do stycznia.

Zadbaj o to, by ktoś zaufany wiedział, jak może Ci pomóc, 
jeśli będziesz tego potrzebował (stwórz listę zaleceń, np.: 
„1) podaj mi szklankę z wodą, zadbaj o to, bym ją wypił; 
2) otwórz okno; 
3) odliczaj razem ze mną”)

eśli jesteś osobą, która dysponuje listą zaleceń przygotowaną przez osobę cierpiącą na nerwicę z napadami lękowymi, 
po prostu je zastosuj. 

Zapytaj, czy do kogoś zadzwonić.

Przynieś wodę lub/i koc.

Jeśli jest to miejsce publiczne lub wokół jest dużo ludzi, postaraj się zapewnić danej osobie prywatność (zaprowadź ją w mniej tłoczne miejsce, postaraj się czymś Was zasłonić).

Dodawaj otuchy i pewności siebie.

Zapewnij, że atak nie jest wieczny i zaraz nastąpi osłabienie objawów.

Bądź pewny siebie! Twój spokojny i pewny siebie ton głosu może spowodować, że osoba poczuje się bezpieczniej, 
lęk osłabnie i atak przejdzie szybciej.

Po ataku zostań przez chwilę i upewnij się, jak chory się czuje, porozmawiaj, a jeśli tego potrzebuje, po prostu wysłuchaj tego, co mówi

 

Jak sobie radzić z atakami paniki?


Jeśli zastanawiasz się, czy kiedykolwiek doświadczyłeś ataku paniki, to prawdopodobnie nigdy go nie miałeś. Osoby, które przeżyły taki atak, są tego pewne – nie da się go z niczym innym pomylić. Atak paniki to nagły i bardzo intensywny napad silnego lęku, który zazwyczaj trwa od kilku minut do nawet godziny, z towarzyszącymi objawami wegetatywnymi. Największe nasilenie objawów spowodowanych przez lęk osiągane jest około trzydziestej minuty epizodu, następnie mechanizmy biologiczne organizmu zaczynają się regulować i chory powoli się uspokaja. 

Podczas napadu można także doświadczyć tzw. objawów medycznych, np. silnego kołatania serca, ogólnego osłabienia i wyczerpania, które zresztą jest typowe dla stanu po napadzie, suchości w ustach, drżenia rąk lub nawet całego ciała, sztywności mięśni, zawrotów głowy, omdleń, hiperwentylacji, silnego pocenia się, duszności, poczucia odrealnienia od otoczenia, w którym w danym momencie chory się znajduje. Typowe dla osób dotkniętych atakami paniki jest towarzysząca epizodom obawa przed poważnym zachorowaniem, zawałem, udarem, śmiercią, a nawet popadnięciem w szaleństwo. Często powodem pojawienia się kolejnego epizodu ataku paniki jest silny lęk przed jego kolejnym wystąpieniem (to tzw. lęk antycypacyjny). 

W zależności od liczby napadów w okresie około czterech tygodni można wyróżnić zaburzenie umiarkowane (co najmniej cztery napady w ciągu czterech tygodni) lub ciężkie (cztery napady w tygodniu przez cztery tygodnie) [4].

Podczas ataku paniki osobie chorej trudno jest przełamać schemat napadu, dlatego bardzo ważne jest okazanie jej wsparcia w tym niełatwym i bolesnym momencie. Z tej perspektywy istotne jest odpowiednie przygotowanie osób, które mogłyby tę pomoc okazać. Być może warto rozważyć wprowadzenie do programu szkoleń z zakresu pierwszej pomocy także zasad postępowania w przypadku napadu nerwicy lękowej w miejscu pracy. 


Czy nerwicę można leczyć?


Nerwicę nie tylko można, a nawet powinno się leczyć. Długotrwałe i silne odczuwanie lęku negatywnie wpływ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy