Dołącz do czytelników
Brak wyników

Konflikty na hali

10 listopada 2021

NR 65 (Październik 2021)

Urządzenia stosowane w strefach zagrożenia wybuchem z perspektywy użytkownika

0 15

Stosowanie substancji palnych w procesach produkcyjnych wymaga od pracodawcy podjęcia decyzji czy nie skutkuje to możliwością powstania atmosfery wybuchowej.

Aby powstała atmosfera wybuchowa konieczne jest rozproszenie substancji palnej w powietrzu, np.: poprzez emisję palnego gazu, który po wymieszaniu z powietrzem utworzy atmosferę wybuchową,poprzez parowanie cieczy, której pary po wymieszaniu z powietrzem również utworzą atmosferę wybuchową, poprzez rozproszenie palnego pyłu tak, że powstanie pyłowa atmosfera wybuchowa, inne mechanizmy np. atomizację kropelek cieczy.
Jednocześnie jednak – jeśli substancja palna nie wymiesza się z powietrzem – atmosfera wybuchowa nie powstanie. Samo przechowywanie np. palnego pyłu w zamkniętych pojemnikach nie skutkuje powstaniem atmosfery wybuchowej. Pracodawca zobowiązany jest więc dokonać oceny, czy w ogóle istnieje zagrożenie powstania atmosfery wybuchowej. Kolejne etapy oceny ryzyka powstania atmosfery wybuchowej wraz z końcową klasyfikacją przestrzeni zagrożonej na strefy zagrożenia wybuchem przedstawiono na Rysunku 1.
 

POLECAMY

Schemat 1. Kolejne etapy prowadzące do wyznaczenia stref zagrożenia wybuchem

 

Schemat 2. Największe obszarowo są strefy 2, a najmniejsze strefy 0 

 

Schemat 3. Kategorie urządzeń a wadliwe działanie

 

Schemat 4. Języki urzędowe


Interesującym krokiem jest krok 3, czyli określenie czy ilość (objętość) atmosfery wybuchowej przekracza dopuszczalną objętość. O ile metody określone w normie EN 60 079-10-1 
definiują tę objętość (minimalną) na 100 dm3 [1], to przepisy rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej dotyczące pomieszczeń definiuje objętość minimalna na 10 dm3 [2].
W przypadku gdy etapy 1, 2 i 3 (patrz Schemat 1) dadzą odpowiedź twierdzącą, wynikiem tych prac powinny być zdefiniowane strefy zagrożenia wybuchem.
Definicja stref obejmuje:

  • określenie substancji palnej powodującej zagrożenie;
  • zasięg strefy zagrożenia wybuchem – czyli określenie wymiarów strefy w przestrzeni (w przestrzeni 3 wymiarowej), zasięgi stref powinny przedstawione na rysunkach;
  • określenie prawdopodobieństwa wystąpienia atmosfery wybuchowej:
  • strefa 0 (gazy i pary cieczy) oraz strefa 20: atmosfera wybuchowa (w stężeniu wybuchowym) występuje stale, często lub przez długie okresy,
  • strefa 1 i strefa 21: atmosfera wybuchowa (w stężeniu wybuchowym) może się pojawić podczas normalnej pracy,
  • strefa 2 i strefa 22: atmosfera wybuchowa nie występuje, a jeśli się pojawi to tylko na skutek awarii.

Zdefiniowanie strefy nie oznacza, że w danym miejscu (obszarze) cały czas występuje atmosfera wybuchowa, a tym samym cały czas występuje ryzyko wybuchu. W strefie 2 i w strefie 1 powinny przeważać okresy, kiedy nie występuje atmosfera wybuchowa (ale może wystąpić).
Biorąc pod uwagę zasady klasyfikacji stref i prawdopodobieństwo występowania atmosfery wybuchowej – jest oczywiste, że największe obszarowo są strefy 2 i strefy 22, a najmniejsze strefy 0 i strefy 20. Klasyfikacja stref pozwala prawidło dobrać urządzenia do tych stref, czyli do występujących zagrożeń. Oprócz kwestii technicznych, takich jak dobór temperaturowy (według klas temperaturowych T1, T2, T3, T4, T5 czy T6) czy dobór według grup wybuchowości (IIA, IIB czy IIC) przeprowadzany jest dobór uwzględniający stopień zagrożenia, czyli dobierany jest poziom bezpieczeństwa urządzenia w stosunku do prawdopodobieństwa wystąpienia atmosfery wybuchowej (np. strefa 0, strefa 1 czy strefa 2).
Poziom bezpieczeństwa urządzeń definiowany jest przez dyrektywę ATEX za pomocą kategorii urządzenia.

  • Kategoria 1: urządzenia zapewniające bardzo wysoki poziom bezpieczeństwa,
  • Kategoria 2: urządzenia zapewniający wysoki poziom bezpieczeństwa,
  • Kategoria 3: urządzenia zapewniające normalny poziom bezpieczeństwa.

Poziom bezpieczeństwa urządzenia powiązany jest z jego odpornością na zakłócenia.
Poziom bezpieczeństwa urządzenia (wyrażony przez kategorię) powinien odpowiadać prawdopodobieństwu powstania atmosfery wybuchowej, czyli:

  • w strefie 0 i strefie 20 stosuje się urządzenia kategorii 1,
  • w strefie 1 i strefie 21 stosuje się urządzenia kategorii 2 (oraz kategorii 1),
  • w strefie 2 i strefie 22 stosuje się urządzenia kategorii 3 (oraz kategorii 1 i kategorii 2).

W zależności od kategorii urządzenia, producent ma do dyspozycji różne moduły (zdefiniowane w dyrektywie metody) oceny zgodności.
Nie zawsze wymagane jest zaangażowanie jednostki notyfikowanej (JN):

  • w przypadku urządzeń kategorii 1, JN jest zawsze zaangażowana – JN przeprowadza badania i testy i wydaje odpowiednie dokumenty (np. certyfikat badania typu UE), nadzoruje też proces produkcyjny (numer JN znajduje się za oznakowaniem CE na urządzeniu);
  • w przypadku urządzeń kategorii 2, JN jest angażowana jedynie w przypadku urządzeń elektrycznych i napędów spalinowych, przeprowadza odpowiednie badania i testy, nadzoruje końcową fazę produkcji (numer JN znajduje się za oznakowaniem CE na urządzeniu); w przypadku urządzeń nieelektrycznych JN przechowuje dokumentację techniczną wyrobu – nie weryfikuje przechowywanej dokumentacji;
  • w przypadku urządzeń kategorii 3 udział JN nie jest wymagany.

System nadzoru rynku w UE (a tym samym w Polsce) zapewnia, że użytkownik nie ma obowiązku weryfikować deklaracji przedstawianych przez producenta. W razie wątpliwości ma prawo zwrócić się do organu nadzoru nad rynkiem. W Polsce w obszarze grupy II (przemysł inny niż górnictwo) nadzór nad rynkiem urządzeń objętych dyrektywą ATEX jest sprawowany przez Państwową Inspekcję Pracy.
Dla użytkownika najważniejszymi dokumentami potwierdzającymi poprawność konstrukcji urządzenia i możliwość pracy w atmosferze potencjalnie wybuchowej (w strefie zagrożenia wybuchem) są:

  • Deklaracja zgodności UE,
  • Instrukcja obsługi.

Deklaracja zgodności (wraz z wyrobem dostarczana jest kopia deklaracji, oryginał jest przechowywany przez producenta) potwierdza, że dany egzemplarz wyrobu spełnia wszystkie dotyczące go wymagania. Mimo, iż deklaracja dotyczy danego egzemplarza wyrobu, nie ma potrzeby umieszczania na deklaracji numeru fabrycznego urządzenia (ale nie jest to zabronione). W przypadku wyrobów produkowanych i wprowadzanych na rynek w opakowaniach zawierających ich duże ilości – dopuszczalne jest dołączanie kopii deklaracji...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy