Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki kierownika produkcji

24 maja 2018

NR 38 (Kwiecień 2017)

Pewność i skuteczność – jak je osiągnąć?

303

Zarządzanie produkcją wymaga określonej wiedzy i umiejętności, zarówno technicznych, jak i interpersonalnych. Stając przed wyzwaniami w pracy dotyczącymi osiągania celów strategicznych, operacyjnych czy też związanymi z wydarzeniami bieżącymi, każdy pracownik zadaje sobie pytanie: czy dam radę, czy mam wystarczające kompetencje, aby podjąć odpowiednią decyzję, rozwiązać ten problem? Takie same pytania zadaje sobie kierownik produkcji.

W zależności od tego, jak taka osoba oceni swoje umiejętności, czy podejmie się stojących przed nią wyzwań, jej działania będą mniej lub bardziej wytrwałe i przyniosą mniejszą lub większą satysfakcję. Jeśli ma wątpliwości co do swoich kompetencji, to nawet jeśli podejmie się działań w danym zakresie, pierwsze niepowodzenia skłonią ją do szybkiej rezygnacji. 

POLECAMY

 

Przykład

W firmie zajmującej się produkcją części stalowych zaproponowano Markowi, kierownikowi produkcji zarządzającemu niewielkim działem produkującym kształtowniki, przejście do większego działu, gdzie produkowano rury i pręty. Wiązało się to z koniecznością zarządzania dwa razy większym zespołem pracowników niż do tej pory, a także z przejęciem projektów dla większych i bardziej znaczących klientów. Z jednej strony Marek czuł się doceniony i dumny, z drugiej – pojawiły się w nim wątpliwości, czy podoła takiemu wyzwaniu. Z natury był raczej spokojny i ciepły, z dotychczasowymi pracownikami starał się budować przyjacielskie relacje i źle funkcjonował w warunkach silnego stresu. 

Zachęty ze strony prezesa i naciski ze strony żony spowodowały jednak, że zgodził się na zmianę działu. Od początku nie czuł się pewnie na nowym stanowisku. Podjęcie każdej decyzji, czy to dotyczącej modyfikacji w zakresie samej produkcji, czy też związanej ze sprawami personalnymi, wymagało od niego o wiele więcej czasu niż do tej pory. 

Pierwsza porażka – spóźnienie się o kilka dni z produkcją rur przemysłowych dla klienta zajmującego się produkcją wyrobów mlecznych – sprawiło, że opadł z sił i musiał wziąć kilka dni wolnego. Jego podwładni wyczuli brak pewności siebie i zaczęli stawiać mu różne żądania, tworzyć problemy, a nawet podważać jego kompetencje w rozmowach z dyrekcją fabryki. Marek coraz mocniej czuł, że nie nadaje się na to stanowisko. Ostatecznie po pół roku pracy w nowym dziale złożył wypowiedzenie. 

 

Odpowiedź na zadane sobie samemu pytanie: „Czy dam radę?” stanowi miarę pewności siebie. Tak rozumiana pewność siebie została ujęta w koncepcji poczucia własnej skuteczności Alberta Bandury’ego*. 

Czym jest poczucie własnej skuteczności?

Poczucie własnej skuteczności to przede wszystkim przekonanie, że pomimo możliwych trudności związanych z wykonaniem danego zadania jesteśmy w stanie to zrobić. Jego poziom wpływa na naszą motywację do działania, sposób działania, wytrwałość w działaniu, na nasz stan emocjonalny w trakcie działania oraz na cele, jakie sobie wyznaczamy w dalszej kolejności. 

Ludzie, którzy mają na ogół wysoki poziom poczucia własnej skuteczności, charakteryzują się następującymi cechami:

  • ustalają wysokie cele dla siebie i sami zgłaszają się do wykonania trudnych zadań,
  • oczekują wyzwań i z radością się ich podejmują,
  • są mocno zmotywowani do pracy,
  • wkładają dużo wysiłku w to, aby osiągnąć swoje cele,
  • w obliczu przeszkód na drodze do celu nie ustają w staraniach, aby doprowadzić je do końca, 
  • w razie niepowodzeń odczuwają negatywne emocje (tj. złość czy rozczarowanie), które jednak mobilizują ich do podjęcia ponownych prób osiągnięcia celu,
  • gdy osiągają sukces, zwiększają swoje aspiracje.

Poczucie własnej skuteczności jest więc silnie związane z wydajnością pracy. 

Natomiast osoby o niskim poczuciu własnej skuteczności wyznaczają sobie raczej mało ambitne cele, obawiają się wyzwań i są mało wytrwałe w dążeniu do celu. Niepowodzenia wywołują w nich smutek i apatię, w rezultacie dość szybko rezygnują z osiągnięcia celu, a nawet jeśli osiągną sukces, nie wierzą, że może im się to udać ponownie. 

Bandura twierdził, że osoby o odmiennym poziomie poczucia własnej skuteczności przyjmują też różne strategie działania. Osoby o wysokim poczuciu własnej skuteczności to „zadaniowcy”: są mocniej skoncentrowani na osiągnięciu celu i bardziej elastyczni w poszukiwaniu różnych możliwości działania czy sposobów rozwiązywania problemu. Natomiast osoby o niskim poczuciu własnej skuteczności dużo rozmyślają oraz koncentrują się na swoich przeżyciach i wątpliwościach, przez co mniej czasu poświęcają na samo działanie. Aby obniżyć lęk przed porażką, mogą też stosować różne strategie, jak na przykład „samoutrudnianie”, czyli zajmowanie się wszystkim innym, tylko nie działaniami w kierunku realizacji celu. W rezultacie mają trudności w jego osiągnięciu, co powoduje wzmocnienie ich niskiego poczucia własnej skuteczności. 

 

Poczucie własnej skuteczności jest specyficzne: 
w niektórych obszarach swojego życia dana osoba może mieć wysokie poczucie własnej skuteczności, 
w innych niewielkie – to zależy od jej doświadczeń w tej dziedzinie. 

 

Warto dodać, że poczucie własnej skuteczności jest specyficzne: w niektórych obszarach swojego życia dana osoba może mieć wysokie poczucie własnej skuteczności, w innych niewielkie – to zależy od jej doświadczeń w tej dziedzinie. Na przykład może doświadczać własnej skuteczności w wykonywaniu zadań zawodowych, a czuć się nieskuteczna w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji interpersonalnych. Pozytywne i negatywne doświadczenia życiowe oraz wzmocnienia lub ich brak ze strony osób uznawanych za autorytety budują przekonania na temat tego, czym są zdolności i umiejętności. Jeśli dana osoba wykształci w sobie pogląd, że są one wrodzone i niezmienne, a ona nie ma ich zbyt wiele w danej dziedzinie, nie będzie miała motywacji do podejmowania wyzwań w tej dziedzinie. Jeśli natomiast wierzy, że zdolności można rozwijać, a umiejętności przyswoić, będzie poszukiwać okazji, by to zrobić, a porażki traktować jako lekcję na przyszłość. 

Sposoby rozwoju skuteczności

Skoro to, jakie poczucie własnej skuteczności ma dana osoba, zależy od jej doświadczeń i przykładu ze strony ważnych dla niej osób, to znaczy, że można je rozwijać przez większość życia. Istnieje szereg czynników, które mogą się przyczynić do rozwoju poczucia własnej skuteczności w pracy. Należą do nich doświadczenie mistrzostwa, uczenie się przez obserwację, perswazja społeczna oraz kierowanie swoim poziomem pobudzenia. 

Doświadczenie mistrzostwa

Własna skuteczność jest rozwijana na podstawie doświadczeń, szczególnie praktyki opanowania jakiejś czynności lub porcji wiedzy. Aby zilustrować ten proces, Sara Lewis** podaje przykład rodziców, którzy instynktownie działają na rzecz zapewnienia dzieciom poczucia własnej skuteczności w określonych sferach. Robią to poprzez zaproponowanie im serii mistrzowskich doświadczeń w sposób progresywny. Chcąc na przykład nauczyć swoje dziecko rysować, najpierw zachęcają je, aby podniosło kredkę i zrobiło kilka kresek. Następnie budują szereg wyzwań, które dziecko może opanować przy odrobinie wysiłku, mówiąc: „Czy możesz narysować linię?”; „Spróbujesz połączyć jej dwa końce?”; „Czy możesz zrobić ją większą, mniejszą?”, „A może narysujesz obrazek?” – i tak dalej, aż do momentu, w którym dziecko będzie w stanie kontrolować rysowanie, co daje podwaliny do późniejszego pisania. Aby móc pisać, dzieci muszą opanować wiele umiejętności. Doświadczenia mistrzostwa buduje ich wiarę w siebie. 

 

Jednym z najbardziej skutecznych działań w celu wypracowania wysokiego poczucia własnej skuteczności w pracy jest danie sobie sposobności doświadczenia sukcesu. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy działamy w kierunku trudnych, ale osiągalnych celów, które są konkretne i niezbyt odległe. 

 

Jednym z najbardziej skutecznych działań w celu wypracowania wysokiego poczucia własnej skuteczności w pracy jest danie sobie sposobności doświadczenia sukcesu. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy działamy w kierunku trudnych, ale osiągalnych celów, które są konkretne i niezbyt odległe. Im więcej mamy takich doświadczeń, tym większe i bardziej stabilne jest nasze poczucie własnej skuteczności. Im więcej doświadczymy drobnych sukcesów, tym większa jest nasza chęć do podejmowania nowych wyzwań w danej dziedzinie. Zbieranie takich doświadczeń może odbywać się w wyniku poprawnego wykonania zadanego ćwiczenia podczas szkoleń zewnętrznych, w trakcie tzw. on-the-job training, a także w wyniku udziału w procesie coachingu. 

Społeczne uczenie się

Innym sposobem na wzmocnienie naszego poczucia własnej skuteczności jest obserwacja innych osób, które odnoszą sukcesy w okolicznościach podobnych do tych, w jakich sami funkcjonujemy. Sara Lewis wspomina moment, gdy uczyła się jeździć samochodem i była przytłoczona faktem, że musi równocześnie zarządzać trzema pedałami, dźwignią zmiany biegów, lusterkami i reflektorami oraz zwracać uwagę na inne ruchome obiekty na drodze. Sądziła, że to nigdy jej się nie uda. Przełomem było zwrócenie uwagi na miliony innych ludzi, którzy opanowali umiejętność jazdy samochodem. Pomyślała, że skoro te wszystkie inne osoby były w stanie to zrobić, musi to być możliwe. Udało się jej zwiększyć swoje poczucie własnej skuteczności w tej dziedzinie poprzez obserwację innych, którzy odnieśli sukces w tej materii. 

Uczenie się poprzez obserwację jest najbardziej skuteczne, kiedy widzimy kogoś do siebie podobnego, kto wykonuje daną czynność nieco lepiej niż my. Budzi to w nas wiarę, że i my możemy celować nieco wyżej. Oznacza to, że mentoring w wykonaniu współpracowników lub bezpośrednich przełożonych jest zazwyczaj bardziej efektywny niż otrzymywany z rąk wyższego kierownictwa czy zewnętrznego eksperta. Historie sukcesu osób zbyt odmiennych od nas mogą być dla nas interesujące, ale nie mogą mieć wpływu na nasze poczucie własnej skuteczności, gdyż trudno jest nam się z takimi osobami zidentyfikować. 

Inną metodą budowania poczucia własnej skuteczności są ćwiczenia przy zastosowaniu wyobraźni. Stojąc przed jakimś wyzwaniem, np. w obliczu nowego, skomplikowanego projektu, możemy sobie wyobrazić własny sukces w jego rea-
lizacji. Wyobrażając sobie siebie w bardziej pozytywne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy