Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

21 maja 2018

NR 39 (Czerwiec 2017)

Pracownik a renta chorobowa

198

Polski system ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość wypłaty świadczenia pieniężnego w przypadku niezdolności lub utraty zdolności do pracy zarobkowej i utraty żywiciela rodziny.

Po spełnieniu określonych warunków, można pobierać rentę:

  • z tytułu niezdolności do pracy

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

  • jest niezdolny do pracy,
  • ma wymagany okres składkowy (np. okres zatrudnienia) i nieskładkowy (np. okres pobierania zasiłku chorobowego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego) – stosowny do wieku, w którym powstała niezdolność do pracy,
  • niezdolność do pracy powstała w okresach składkowych lub nieskładkowych, określonych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustalania tych okresów;
  • z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje osobie, która stała się niezdolna do pracy na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Renta ta przysługuje niezależnie od posiadanego stażu ubezpieczeniowego (ubezpieczenie wypadkowe);

  • szkoleniową

Przysługuje osobie w stosunku, do której orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie; okres pobierania renty szkoleniowej wynosi 6 miesięcy i pod pewnymi warunkami może ulec przedłużeniu (nie dłużej niż o 30 miesięcy) lub skróceniu;

  • rodzinną

Przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury (także pomostowej) lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Renta rodzinna przysługuje także uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne;

  • socjalną

Przysługuje wyłącznie osobom, które osiągnęły pełnoletność i które są całkowicie niezdolne do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (przed ukończeniem 25. roku życia) albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Renta może być przyznana na stałe (jeżeli niezdolność do pracy jest trwała) lub na wskazany okres (jeżeli niezdolność do pracy jest czasowa). Wypłacana jest osobom zamieszkującym na terytorium Polski.

Aby otrzymać prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, należy legitymować się wymaganym przez przepisy łącznym okresem składkowym i nieskładkowym.

 

WAŻNE

Jeżeli pracownik stał się niezdolny do pracy z powodu wypadku: 

  1. a) przy pracy – renta przysługuje mu niezależnie od długości okresu ubezpieczenia wypadkowego; 
  2. b) w drodze do pracy lub z pracy, niezależnie od posiadanych okresów składkowych i nieskładkowych (tzw. stażu ubezpieczeniowego).


Niezdolność do pracy

W naszych rozważaniach pomocne również będzie poznanie pojęcia niezdolności do pracy. Niezdolna do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu, jest uważana za niezdolną do pracy.

Możemy mieć do czynienia z osobą:

  • całkowicie niezdolną do pracy, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy;
  • częściowo niezdolną do pracy, która utraciła (w znacznym stopniu) zdolność do pracy zgodnej z posiadanym przez nią poziomem kwalifikacji;
  • niezdolną do samodzielnej egzystencji, gdy stopień naruszenia sprawności organizmu powoduje konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Nabycie prawa do renty przez pracownika a stosunek pracy

Orzeczenie przez ZUS całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy i przyznanie z tego tytułu renty nie skutkuje zakazem pracy. 

Aby uzyskać prawo do pobierania renty, nie jest konieczne rozwiązanie umowy o pracę (inaczej niż w przypadku emerytury). Można jednocześnie pracować i pobierać świadczenie.

W przypadku osób z ustalonym prawem do renty możemy mieć do czynienia z następującymi sytuacjami:

  • pracownik w trakcie zatrudnienia nabywa prawo do renty;
  • zatrudniamy rencistę.

Jeżeli w trakcie zatrudnienia pracownikowi zostaje przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy, najczęściej dochodzi do rozwiązania umowy o pracę i przejścia pracownika na świadczenie. Najczęściej z inicjatywą występuje pracownik.

Najpopularniejszą formą rozwiązania umowy o pracę w takim przypadku jest porozumienie stron. 

Fakt przyznania pracownikowi renty z tytułu niezdolności do pracy nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem stosunku pracy oraz żaden przepis prawa nie zobowiązuje ani pracownika, ani pracodawcy do rozwiązania umowy o pracę z tego powodu. Co więcej, fakt przyznania pracownikowi renty oraz samo pobieranie renty przez pracownika nie stanowi podstawy do wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę.

 

WAŻNE

Nabycie prawa do renty nie uzasadnia rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę.

 

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2013 r. (sygn. akt: II PK 14/13): „Dopóki bowiem trwa stosunek pracy, osoba pobierająca emeryturę (rentę) nie przestaje być pracownikiem. Ani nabycie przez pracownika prawa do emerytury (renty), ani przyznanie świadczenia, ani nawet jego wypłata nie stanowią zdarzeń powodujących ustanie zatrudnienia”.

Najczęściej jednak otrzymanie renty poprzedzone jest długotrwałą nieobecnością pracownika spowodowaną chorobą. Jeżeli nieobecność przekroczy okresy ochronne, pracodawca ma prawo rozwiązać z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia (art. 53 § 1 pkt 1 k.p.). Natomiast podstawą dopuszczenia pracownika do pracy po nieprzerwanej nieobecności trwającej dłużej niż 30 dni jest orzeczenie lekarskie wydane przez lekarza medycyny pracy (badania kontrolne) o braku przeciwwskazań do pracy. Gdy jest ono pozytywne, pracownik może podjąć zatrudnienie; gdy jest negatywne – pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy i jest to jednocześnie podstawa do rozwiązania umowy o pracę. 

Wyrok SN z dnia 16 grudnia 1999 r. (sygn. akt: I PKN 469/99): „Przeciwwskazania lekarskie do wykonywania choćby jednego obowiązku należącego do zakresu czynności na zajmowanym stanowisku pracy uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę”.
Pamiętać należy również o art. 40 Kodeksu pracy, który uchyla ochronę przedemerytalną w razie uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. 

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2016 r. (sygn. akt: III PZP 9/15): „Przepis art. 40 k.p. wyłącza stosowanie zakazu wypowiedzenia umowy o pracę, o którym mowa w art. 39 k.p., niezależnie od tego, czy uzyskanie przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nastąpiło przed czy w okresie ochronnym”.

Wyrok SN z dnia 18 stycznia 2012 r. (sygn. akt: II PK 149/11): „Ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę wynikająca z art. 39 k.p. jest wyłączona w stosunku do osoby całkowicie niezdolnej do pracy, której prawo do renty z tego tytułu zostało ustalone decyzją organu rentowego (art. 40 k.p.)”.

Częściowa niezdolność do pracy nie uchyla ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę, to znaczy, że pracodawca nie może wypowiedzeć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego i który legitymuje się orzeczoną częściową niezdolnością do pracy.

Rozwiązanie umowy o pracę w związku z przejściem na rentę stwarza po stronie pracodawcy obowiązek wypłaty odprawy emerytalno-rentowej, na podstawie art. 921 § 1 Kodeksu pracy.

Pracownikowi przysługuje odprawa rentowa w przypadku, gdy spełnia on warunki uprawniające go do renty z tytułu niezdolności do pracy i którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę.

Kodeksowa wysokość odprawy wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. Przepisy wewnątrzzakładowe mogą uregulować korzystniej wysokość odprawy.

Gdy kandydat do pracy ma orzeczoną niezdolność do pracy i ustalone prawo do renty, postępujemy dokładnie tak samo jak w przypadku każdego innego pracownika. Podstawą zatrudnienia jest orzeczenie lekarskie dopuszczające do pracy w danym zawodzie, na danym stanowisku (brak przeciwwskazań do pracy). 

Podstawowe uprawnienia pracownicze pracownika-rencisty są takie same jak w przypadku wszystkich innych zatrudnionych. Jednakże pracodawca musi się liczyć z tym, że taki pracownik będzie miał prawo do dodatkowych uprawnień, gdy ma orzeczenie o niepełnosprawności.

 

WAŻNE

W przypadku kontynuowania zatrudnienia przez rencistę wysokość zarobków otrzymywanych z tego tytułu może mieć wpływ na wysokość pobieranej renty.


Różne orzeczenia, takie same uprawnienia 

W różnych latach obowiązywały różne przepisy dotyczące określania niezdolności do pracy i dodatkowo były wydawane przez różne organy uprawnione. Wydawane przez te organy orzeczenia traktowane są tak samo jak orzeczenia o niepełnosprawności.

Możemy mieć do czynienia z:

  •  orzeczeniami o inwalidztwie: orzeczenie o zaliczeniu do I, II i III grupy inwalidów; 

orzeczenia o inwalidztwie służb mundurowych:

  • orzeczenie o zaliczeniu do I i II grupy inwalidztwa,
  • orzeczenie o zaliczeniu do III grupy inwalidztwa w związku ze służbą z jednoczesnym zaliczeniem do 
  • III grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia;

orzeczeniami o niezdolności do pracy i samodzielnej egzystenc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy