Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

16 maja 2018

NR 41 (Październik 2017)

Zasady udzielania zaległego urlopu

242

Prawo do urlopu jest prawem osobistym, niezbywalnym i nie podlega dziedziczeniu. Oznacza to, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu albo przenieść go na innego pracownika. Wszelkie umowy czy też zobowiązania pracownika w zakresie niewykorzystywania czy zrzeczenia się urlopu są nieważne i nie pozbawiają pracownika prawa do urlopu.
 

Prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego jest jednym z podstawowych uprawnień pracowniczych. Prawo to gwarantowane jest przez:

  • Europejską Kartę Społeczną (art. 2 pkt 3: „Zapewnić coroczny, co najmniej dwutygodniowy płatny urlop”),
  • Konstytucję RP (art. 66 ust. 2: „Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy określa ustawa”),
  • Kodeks pracy (art. 14: „Pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych”). 

Urlop jest to czas wolny od świadczenia pracy przez pracownika, przewidziany przepisami prawa.

Prawo do urlopu

Prawo do urlopu jest prawem osobistym, niezbywalnym i nie podlega dziedziczeniu. Oznacza to, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu, przenieść go na innego pracownika. Wszelkie umowy czy też zobowiązania pracownika w zakresie niewykorzystywania czy zrzeczenia się urlopu są nieważne i nie pozbawiają pracownika prawa do urlopu.

Prawo do urlopu jest uprawnieniem pracowniczym i przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Osoby wykonujące pracę nakładczą mają prawo do urlopu na podstawie przepisów szczególnych.

Prawo do urlopu nie zależy od rodzaju umowy o pracę i wymiaru czasu pracy. 

Nie mają prawa do urlopu osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło, agencyjnej). Postanowienia zawarte w takich umowach mogą przewidywać, że osobom świadczącym pracę na ich podstawie będzie się należał czas wolny bez prawa do wynagrodzenia lub z prawem do wynagrodzenia, ale nie będzie to urlop wypoczynkowy w rozumieniu Kodeksu pracy.

Na podstawie przepisów prawa pracownik ma prawo do urlopu:

  • corocznego – po nabyciu prawa do pierwszego urlopu pracownikowi w każdym kolejnym roku kalendarzowym przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego (pod warunkiem zatrudnienia);
  • nieprzerwanego – w zasadzie pracownik powinien wykorzystywać jednorazowo cały urlop. Jedynie na jego wniosek urlop może być podzielony, jedna z jego części powinna być wtedy nie krótsza niż 14 dni kalendarzowych,
  • płatnego – za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie takie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował; dotyczy to zarówno stałych,jak i zmiennych składników wynagrodzenia;
  • udzielanego w naturze – pracownik powinien fizycznie wykorzystać przysługujące mu dni wolne od pracy, ponieważ celem urlopu jest regeneracja sił fizycznych i psychicznych pracownika. Pracownik nie może się zrzec prawa do urlopu ani przenieść go na kogoś innego, a wypłata ekwiwalentu za urlop możliwa jest w ściśle określonych przypadkach.

Wymiar urlopu

Wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi:

  • 20 dni (160 godzin), gdy staż pracy pracownika wynosi mniej niż 10 lat; 
  • 26 dni (208 godzin), gdy staż pracy pracownika wynosi co najmniej 10 lat. 

Udzielanie urlopu w pierwszym roku pracy

W roku kalendarzowym, w którym pracownik po raz pierwszy podejmuje pracę, nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Jeżeli pracownik nie przepracował pełnego miesiąca – nie nabędzie prawa do urlopu. Ważne jest, aby pamiętać, że prawo do urlopu wiąże się z miesiącem pracy, a nie z miesiącem kalendarzowym.

 

Przykład

  1. Pan Adam rozpoczął pracę 1 maja 2017 r. Jest to jego pierwsza w życiu praca. Prawo do urlopu nabędzie po przepracowaniu pełnego miesiąca, tj. 31 maja 2017 r.
  2. Pani Ewa rozpoczęła pracę 6 maja 2017 r. Dla niej także jest to pierwsza praca. Prawo do pierwszego urlopu nabędzie również z upływem miesiąca pracy. W tym przypadku będzie to 5 czerwca, 2017 r., co oznacza, że urlop będzie mogła wykorzystać najwcześniej 6 czerwca.

 

W przypadku gdy pracownik podejmuje pracę w trakcie miesiąca, do liczenia terminu upływu miesiąca pracy stosujemy potoczny sposób liczenia terminów. Miesiąc minie w dniu bezpośrednio poprzedzającym (nazwą lub datą) dzień rozpoczęcia pracy (nawiązania stosunku pracy). 

Po upływie każdego miesiąca pracy pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w wysokości 1/12 wymiaru, jaki przysługiwać mu będzie po roku pracy. Taki sposób liczenia urlopu obowiązuje tylko w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik podjął pierwszą pracę (nie przez pierwszy rok pracy!). 

Z dniem 1 stycznia następnego roku kalendarzowego taki pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu, na ogólnych 
zasadach.

Miesiąc pracy nie musi dotyczyć tego samego pracodawcy. Pracownik może przepracować łącznie miesiąc u dwóch, a nawet więcej pracodawców, aby nabyć prawo do urlopu cząstkowego.

 

Przykład

Pani Ela pracowała w firmie ABC od 7 do 30 kwietnia 2017 r. To była pierwsza praca w jej życiu na podstawie umowy o pracę. Ponieważ nie przepracowała pełnego miesiąca, nie nabyła prawa do urlopu wypoczynkowego. Kolejne zatrudnienie podjęła 1 czerwca 2017 r. w firmie XYZ. Do okresu zatrudnienia w firmie XYZ należy doliczyć okres zatrudnienia w firmie ABC. Prawo do urlopu pani Ela nabędzie 6 czerwca 2017 r. w wysokości 1/12 przysługującego wymiaru.

 

Jeżeli pracownik ma kilka krótkich okresów zatrudnienia (które wynoszą po mniej niż miesiąc), to w celu ustalenia uprawnień urlopowych sumujemy je i za miesiąc przyjmujemy 30 dni.

 

Przykład

Pan Janusz podjął pierwsze zatrudnienie 1 lutego 2017 r. Umowę rozwiązał 22 lutego 2017 r. Następnie pracował od 1 do 5 marca 2017 r., po czym został zatrudniony od 1 kwietnia 2017 r. na podstawie umowy na okres próbny, do 30 czerwca 2017 r.
Prawo do pierwszego urlopu pan Janusz uzyskał po upływie 30 dni zatrudnienia, u trzeciego pracodawcy, tj. od 4 kwietnia 2017 r. Pełny miesiąc zatrudnienia (30 dni) minął 3 kwietnia 2017 r. 

 

Po ukończeniu studiów i podjęciu zatrudnienia pracownik będzie miał zaliczone do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu 8 lat. Tak więc roczny wymiar urlopu takiego pracownika będzie wynosił 20 dni.

Po przepracowaniu miesiąca w pierwszym roku pracy pracownik nabędzie prawo do 1/12 z 20 dni urlopu, czyli 1,66 dnia urlopu. Przeliczając na godziny będzie to 13 godzin i 17 minut.

Przepisy Kodeksu pracy nie dają podstawy do zaokrąglania wymiaru pierwszego urlopu, jednak niektórzy pracodawcy w stosunku do urlopu w pierwszym roku pracy stosują ogólne zasady udzielania urlopu, tzn. dzień urlopu zaokrąglają w górę do pełnego dnia, z korzyścią dla pracownika.

Pismo z dnia 5 lipca 2010 r. Głównego Inspektoratu Pracy (GPP-110-4560-41-1/10/PE/RP; opubl. LEX): W praktyce powstają wątpliwości co do sposobu udzielania urlopu, którego wymiar nie jest określony w pełnej jednostce dnia. Naszym zdaniem, z uwagi na brak szczególnej regulacji, należy stosować określony w art. 154(2) k.p. ogólny sposób udzielania urlopu z przeliczeniem na godziny. Pracodawca może, z korzyścią dla pracownika, zaokrąglić w górę ustalony wymiar urlopu do pełnych godzin lub do pełnych dni, pamiętając jednak, aby wymiar urlopu pracownika w roku kalendarzowym nie przekroczył przysługującego mu wymiaru, czyli 20 dni (160 godzin).

Urlop w kolejnym roku pracy

Prawo do kolejnego urlopu pracownik nabywa z 1 stycznia danego roku. Jeżeli pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy na czas nieokreślony lub przez okres całego roku, nabywa z 1 stycznia prawo do urlopu w pełnym wymiarze (20 lub 
26 dni). Jeżeli na pierwszy dzień roku zatrudniony jest na podstawie umowy terminowej, przysługuje mu urlop w wymiarze proporcjonalnym do czasu trwania umowy.

 

Przykład

Pracownik zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na czas określony, od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2017 r.  Ma ponad 10 lat pracy i jego wymiar urlopu wynosi 26 dni. Za 2016 r. pracownik miał prawo do 26 dni urlopu, natomiast za 2017 r. – do 13 dni. Urlop ten (13 dni) może wykorzystać w dowolnym okresie, w pełnym przysługującym mu wymiarze, np. w styczniu lub lutym.


Udzielanie urlopów

Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Pracodawca podejmuje ostateczną decyzję o uwzględnieniu wniosków pracowników i nie jest nimi związany. Planem urlopów nie należy obejmować tzw. urlopu na żądanie 
(4 dni w roku).

Plan urlopów należy podać do wiadomości pracowników. Wystarczy udostępnić go pracownikom, np. poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń. Pracodawca nie ma obowiązku informowania każdego pracownika indywidualnie.

Pracodawca nie musi ustalać planu urlopów, jeżeli:

  • u pracodawcy nie ma zakładowej organizacji związkowej;
  • zakładowa organizacja związkowa wyrazi na to zgodę.

Pracodawca, u którego nie są sporządzane plany urlopów, udziela urlopu w porozumieniu z pracownikiem. Pracodawca nie jest związany wnioskiem pracownika, chociaż powinien go brać pod uwagę.

Urlopu udziela się ze względu na kolejność nabywania do niego prawa, tzn. najpierw urlop zaległy, następnie bieżący.
Jedynie w następujących przypadkach pracodawca musi uwzględnić wniosek pracownika o udzielenie urlopu wypoczynkowego:

  • jeżeli o urlop wnioskuje pracownik przebywający na urlopie macierzyńskim, a urlop wypoczynkowy ma być wykorzystywany bezpośrednio po urlopie macierzyńskim;
  • jeżeli o urlop wnioskuje młodociany, a urlop ma być udzielony w okresie ferii szkolnych.

Tryb udzielania urlopu wypoczynkowego

Urlopu udziela pracodawca. Złożenie wniosku przez pracownika nie jest jednoznaczne z otrzymaniem zgody pracodawcy na rozpoczęcie urlopu. Przebywanie na urlopie wypoczynkowym przez pracownika bez zgody pracodawcy jest nieusprawiedliwioną nieobecnością w pracy i może być traktowane jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. Szczegółowy tryb udzielania urlopu powinien wynikać z przepisów wewnątrzzakładowych (np. z regulamin pracy) lub z przyjętego zwyczaju postępowania i może być różny w różnych zakładach pracy. Niemniej jednak wyrażenie zgody przez pracodawcę na „pójście na urlop” nie może budzić wątpliwości (np. podpis pracodawcy na wniosku urlopowym, zaakceptowanie karty urlopowej, akcept w ewidencji elektronicznej itp.).

Zasadą jest, że:

  • urlopu udziela się w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Urlopy niewykorzystane w terminie (do końca danego roku kalendarzowego) powinny być udzielone najpóźniej do końca III kwartału roku następnego;
  • pracownikowi przysługuje prawo do nieprzerwanego urlopu. Oznacza to, że pracownik ma prawo wykorzystać jednorazowo pełny wymiar przysługującego mu urlopu. Urlop może być podzielony na części tylko na wniosek pracownika i tylko pod warunkiem, że co najmniej jedna jego część będzie trwać nie mniej niż 14 dni kalendarzowych. Podzielenie urlopu przez pracodawcę, bez zgody i wniosku pracownika, jest niedopuszczalne. Artykuł 167 Kodeksu pracy stanowi wyjątek od zasady nieprzerywalności urlopu – pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu – w takim wypadku pracodawca pokrywa koszty odwołania pracownika z urlopu.

Przy udzielaniu urlopu stosujemy zasadę, iż jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.

Przy 26-dniowym wymiarze urlopu jest to 208 godzin, przy 20-dniowym wymiarze urlopu jest to 160 godzin.
Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, również w niedzielę i święta, jeżeli w te dni pracownik ma, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, świadcz...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy