Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

16 maja 2018

NR 41 (Październik 2017)

Zasady udzielania zaległego urlopu

0 94

Prawo do urlopu jest prawem osobistym, niezbywalnym i nie podlega dziedziczeniu. Oznacza to, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu albo przenieść go na innego pracownika. Wszelkie umowy czy też zobowiązania pracownika w zakresie niewykorzystywania czy zrzeczenia się urlopu są nieważne i nie pozbawiają pracownika prawa do urlopu.
 

Prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego jest jednym z podstawowych uprawnień pracowniczych. Prawo to gwarantowane jest przez:

  • Europejską Kartę Społeczną (art. 2 pkt 3: „Zapewnić coroczny, co najmniej dwutygodniowy płatny urlop”),
  • Konstytucję RP (art. 66 ust. 2: „Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy określa ustawa”),
  • Kodeks pracy (art. 14: „Pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych”). 

Urlop jest to czas wolny od świadczenia pracy przez pracownika, przewidziany przepisami prawa.

Prawo do urlopu

Prawo do urlopu jest prawem osobistym, niezbywalnym i nie podlega dziedziczeniu. Oznacza to, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu, przenieść go na innego pracownika. Wszelkie umowy czy też zobowiązania pracownika w zakresie niewykorzystywania czy zrzeczenia się urlopu są nieważne i nie pozbawiają pracownika prawa do urlopu.

Prawo do urlopu jest uprawnieniem pracowniczym i przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Osoby wykonujące pracę nakładczą mają prawo do urlopu na podstawie przepisów szczególnych.

Prawo do urlopu nie zależy od rodzaju umowy o pracę i wymiaru czasu pracy. 

Nie mają prawa do urlopu osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło, agencyjnej). Postanowienia zawarte w takich umowach mogą przewidywać, że osobom świadczącym pracę na ich podstawie będzie się należał czas wolny bez prawa do wynagrodzenia lub z prawem do wynagrodzenia, ale nie będzie to urlop wypoczynkowy w rozumieniu Kodeksu pracy.

Na podstawie przepisów prawa pracownik ma prawo do urlopu:

  • corocznego – po nabyciu prawa do pierwszego urlopu pracownikowi w każdym kolejnym roku kalendarzowym przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego (pod warunkiem zatrudnienia);
  • nieprzerwanego – w zasadzie pracownik powinien wykorzystywać jednorazowo cały urlop. Jedynie na jego wniosek urlop może być podzielony, jedna z jego części powinna być wtedy nie krótsza niż 14 dni kalendarzowych,
  • płatnego – za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie takie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował; dotyczy to zarówno stałych,jak i zmiennych składników wynagrodzenia;
  • udzielanego w naturze – pracownik powinien fizycznie wykorzystać przysługujące mu dni wolne od pracy, ponieważ celem urlopu jest regeneracja sił fizycznych i psychicznych pracownika. Pracownik nie może się zrzec prawa do urlopu ani przenieść go na kogoś innego, a wypłata ekwiwalentu za urlop możliwa jest w ściśle określonych przypadkach.

Wymiar urlopu

Wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi:

  • 20 dni (160 godzin), gdy staż pracy pracownika wynosi mniej niż 10 lat; 
  • 26 dni (208 godzin), gdy staż pracy pracownika wynosi co najmniej 10 lat. 

Udzielanie urlopu w pierwszym roku pracy

W roku kalendarzowym, w którym pracownik po raz pierwszy podejmuje pracę, nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Jeżeli pracownik nie przepracował pełnego miesiąca – nie nabędzie prawa do urlopu. Ważne jest, aby pamiętać, że prawo do urlopu wiąże się z miesiącem pracy, a nie z miesiącem kalendarzowym.

 

Przykład

  1. Pan Adam rozpoczął pracę 1 maja 2017 r. Jest to jego pierwsza w życiu praca. Prawo do urlopu nabędzie po przepracowaniu pełnego miesiąca, tj. 31 maja 2017 r.
  2. Pani Ewa rozpoczęła pracę 6 maja 2017 r. Dla niej także jest to pierwsza praca. Prawo do pierwszego urlopu nabędzie również z upływem miesiąca pracy. W tym przypadku będzie to 5 czerwca, 2017 r., co oznacza, że urlop będzie mogła wykorzystać najwcześniej 6 czerwca.

 

W przypadku gdy pracownik podejmuje pracę w trakcie miesiąca, do liczenia terminu upływu miesiąca pracy stosujemy potoczny sposób liczenia terminów. Miesiąc minie w dniu bezpośrednio poprzedzającym (nazwą lub datą) dzień rozpoczęcia pracy (nawiązania stosunku pracy). 

Po upływie każdego miesiąca pracy pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w wysokości 1/12 wymiaru, jaki przysługiwać mu będzie po roku pracy. Taki sposób liczenia urlopu obowiązuje tylko w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik podjął pierwszą pracę (nie przez pierwszy rok pracy!). 

Z dniem 1 stycznia następnego roku kalendarzowego taki pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu, na ogólnych 
zasadach.

Miesiąc pracy nie musi dotyczyć tego samego pracodawcy. Pracownik może przepracować łącznie miesiąc u dwóch, a nawet więcej pracodawców, aby nabyć prawo do urlopu cząstkowego.

 

Przykład

Pani Ela pracowała w firmie ABC od 7 do 30 kwietnia 2017 r. To była pierwsza praca w jej życiu na podstawie umowy o pracę. Ponieważ nie przepracowała pełnego miesiąca, nie nabyła prawa do urlopu wypoczynkowego. Kolejne zatrudnienie podjęła 1 czerwca 2017 r. w firmie XYZ. Do okresu zatrudnienia w firmie XYZ należy doliczyć okres zatrudnienia w firmie ABC. Prawo do urlopu pani Ela nabędzie 6 czerwca 2017 r. w wysokości 1/12 przysługującego wymiaru.

 

Jeżeli pracownik ma kilka krótkich okresów zatrudnienia (które wynoszą po mniej niż miesiąc), to w celu ustalenia uprawnień urlopowych sumujemy je i za miesiąc przyjmujemy 30 dni.

 

Przykład

Pan Janusz podjął pierwsze zatrudnienie 1 lutego 2017 r. Umowę rozwiązał 22 lutego 2017 r. Następnie pracował od 1 do 5 marca 2017 r., po czym został zatrudniony od 1 kwietnia 2017 r. na podstawie umowy na okres próbny, do 30 czerwca 2017 r.
Prawo do pierwszego urlopu pan Janusz uzyskał po upływie 30 dni zatrudnienia, u trzeciego pracodawcy, tj. od 4 kwietnia 2017 r. Pełny miesiąc zatrudnienia (30 dni) minął 3 kwietnia 2017 r. 

 

Po ukończeniu studiów i podjęciu zatrudnienia pracownik będzie miał zaliczone do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu 8 lat. Tak więc roczny wymiar urlopu takiego pracownika będzie wynosił 20 dni.

Po przepracowaniu miesiąca w pierwszym roku pracy pracownik nabędzie prawo do 1/12 z 20 dni urlopu, czyli 1,66 dnia urlopu. Przeliczając na godziny będzie to 13 godzin i 17 minut.

Przepisy Kodeksu pracy nie dają podstawy do zaokrąglania wymiaru pierwszego urlopu, jednak niektórzy pracodawcy w stosunku do urlopu w pierwszym roku pracy stosują ogólne zasady udzielania urlopu, tzn. dzień urlopu zaokrąglają w górę do pełnego dnia, z korzyścią dla pracownika.

Pismo z dnia 5 lipca 2010 r. Głównego Inspektoratu Pracy (GPP-110-4560-41-1/10/PE/RP; opubl. LEX): W praktyce powstają wątpliwości co do sposobu udzielania urlopu, którego wymiar nie jest określony w pełnej jednostce dnia. Naszym zdaniem, z uwagi na brak szczególnej regulacji, należy stosować określony w art. 154(2) k.p. ogólny sposób udzielania urlopu z przeliczeniem na godziny. Pracodawca może, z korzyścią dla pracownika, zaokrąglić w górę ustalony wymiar urlopu do pełnych godzin lub do pełnych dni, pamiętając jednak, aby...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy