Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

16 maja 2018

NR 40 (Sierpień 2017)

Kierownik 24 h

Kodeks pracy różnicuje sytuację niektórych grup pracowniczych pod względem czasu pracy. Nas będą interesować pracownicy zatrudnieni na stanowiskach kierowniczych i ich czas pracy, a dokładnie to, czy kierownik produkcji musi odbierać telefon służbowy na wakacjach.

Na początku musimy odróżnić kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych od pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Pracownikami zarządzającymi w imieniu pracodawcy zakładem pracy, zgodnie z art. 128 § 2 ust. 2 k.p., są pracownicy:

  • kierujący jednoosobowo zakładem pracy oraz ich zastępcy (np. dyrektor i jego zastępcy), 
  • pracownicy wchodzący w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy (np. wieloosobowy zarząd: prezes, wiceprezes),
  • główni księgowi.

Ta grupa pracowników traktowana jest szczególnie w zakresie czasu pracy:

  • mogą oni pracować dłużej niż przeciętnie 48 godzin tygodniowo, łącznie z godzinami nadliczbowymi, w przyjętym okresie rozliczeniowym;
  • ich odpoczynek dobowy może wynosić mniej niż 11 godzin (ale przysługuje im odpoczynek równoważny do końca okresu rozliczeniowego);
  • ich odpoczynek tygodniowy może być krótszy niż 35 godzin (ale musi wynosić co najmniej 24 godziny);
  • dyżur pełniony przez nich może naruszać odpoczynek dobowy i tygodniowy oraz za czas dyżuru, podczas którego nie była wykonywana praca, nie przysługuje im czas wolny ani wynagrodzenie;
  • nie mają prawa do wynagrodzenia i dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych;
  • nie ma obowiązku prowadzenia w stosunku do nich ewidencji czasu pracy.

W innej sytuacji są kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych. Przede wszystkim Kodeks pracy nie precyzuje, kim są kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych. Należy się odnosić do praktyki i orzecznictwa sądowego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 kwietnia 2016 r. (sygn. akt: III APa 3/16): Brak jest legalnej definicji kierownika wyodrębnionej komórki organizacyjnej. Przyjmuje się jednak, że stworzenie odrębnych zasad rozliczania pracy nadliczbowej pracowników zajmujących stanowiska kierownicze wynika z faktu, że są oni odpowiedzialni za organizację procesu pracy, a przedłużenie wymiaru czasu pracy stanowi konsekwencję ich własnej decyzji. Przedmiotem zadań pracownika stojącego na czele odrębnej komórki organizacyjnej powinno być kierowanie zespołem pracowników. 

 

Dyżur nie jest czasem pracy, chyba że pracownik w czasie dyżuru rzeczywiście wykonuje pracę. Dyżur pełniony przez pracownika w domu jest nieodpłatny. W trakcie dyżuru domowego pracownik może na tyle swobodnie dysponować swoim czasem, aby w razie wezwania do pracy być gotowym do jej świadczenia. 

 

Jeżeli natomiast wykonuje on pracę na równi z innymi członkami zespołu, nie będzie traktowany jako pracownik na stanowisku kierowniczym. Oceniając zakres obowiązków takiego pracownika, należy brać pod uwagę nie tylko postanowienia umowy o pracę, lecz również faktyczny sposób realizacji stosunku pracy, w szczególności to, czy pracownik ten organizuje i nadzoruje pracę innych członków zespołu, czy ustala ich czas pracy, udziela im zwolnień od pracy, wreszcie czy podejmuje decyzje w sprawie zatrudniania nowych pracowników.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2014 r. (sygn. akt: APa 15/13): O tym, czy dana osoba zatrudniona jest na stanowisku kierowniczym, decydują w zasadzie struktury organizacyjne pracodawcy.

Przy określaniu samodzielnej komórki organizacyjnej nie można się kierować: 

  • nazwą – może to być dział, wydział, oddział, sekcja, biuro, departament, referat, zespół itp.,
  • liczbą zatrudnionych w niej pracowników.

Istotne jest, aby wyodrębnienie danej komórki organizacyjnej znalazło odzwierciedlenie, np. w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa, i zostało oficjalnie wprowadzone, np. w regulaminie organizacyjnym, regulaminie pracy, zakładowym układzie zbiorowym pracy, statucie, uchwałą zarządu itp.

 

Przykład

Firma produkcyjna zatrudnia kierownika utrzymania ruchu oraz kierowników zmianowych i brygadzistów. Kierownikiem komórki organizacyjnej będzie tylko kierownik utrzymania ruchu, ponieważ jest ona wyodrębniona w strukturze organizacyjnej firmy. Kierownicy zmianowi nie kierują wyodrębnioną komórką organizacyjną – zmiana jest formą organizacji pracy. Brygadziści, oprócz organizowania i kontrolowania pracy podległych im pracowników, wykonują część zadań na równi z nimi.

 

Sprawowanie funkcji kierowniczej polega głównie na planowaniu, organizowaniu i nadzorowaniu pracy podległych pracowników, rozliczaniu ich z efektów pracy oraz odpowiadaniu przed pracodawcą za wyniki pracy kierowanej komórki. Funkcja ta charakteryzuje się dużą samodzielnością w organizowaniu pracy własnej i zwiększoną odpowiedzialnością, nie tylko za swoją pracę, lecz także za pracę podległych pracowników. 

Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2016 r. (sygn. akt: III PK 118/15): Pracownik, który kierując wyodrębnioną komórką organizacyjną – wykonuje równocześnie pracę na równi z członkami kierowanego zespołu, nie może być uznany za kierownika w rozumieniu art. 151(4) § 1 k.p.

W odniesieniu do pracowników zarządzających i kierowników wyodrębnionych komórek używa się czasami sformułowania, że są oni objęci „nienormowanym czasem pracy” (Kodeks pracy nie posługuje się takim określeniem). Od tych osób wymagana jest większa dyspozycyjność niż w przypadku szeregowych pracowników. Kierownicy komórek organizacyjnych znajdują się niejako pośrodku, pomiędzy pracownikami zarządzającymi a „zwykłymi” pracownikami. W stosunku do kierowników komórek organizacyjnych obowiązują inne zasady rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych.

Praca „po godzinach” bez prawa do wynagrodzenia

Kierownicy są zobowiązani do wykonywania pracy poza normalnymi godzinami „w razie konieczności” bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Jednak za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto mają prawo do wynagrodzenia oraz dodatku, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy. Warto zwrócić uwagę na zwrot „w razie konieczności”. Sygnalizuje on, że praca w godzinach nadliczbowych powinna być czymś nadzwyczajnym, sporadycznym i z pewnością niesystematycznym. Kierownik powinien mieć możliwość wykonania swoich obowiązków w obowiązujących normach czasowych. 

Postanowienie SN z dnia 20 października 2015 r. (sygn. akt: I PK 9/15): Z art. 151(4) k.p. wynika zakaz stosowania przez pracodawców takich rozwiązań organizacyjnych, które w samym swoim założeniu rodzą konieczność wykonywania pracy stale w godzinach nadliczbowych przez pracowników zajmujących kierownicze stanowiska. Praca takich pracowników w godzinach nadliczbowych dopuszczalna jest tylko wyjątkowo, »w razie konieczności«. Pracodawca nie może więc ustalić pracownikowi zakresu obowiązków, który nie może zostać wykonany w normalnych godzinach pracy. Nie jest zatem możliwe stosowanie takich rozwiązań organizacyjnych, które z założenia wymagałyby stałego wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych. Z powyższego wynika, że osoby zatrudnione na stanowiskach kierowniczych nie mogą być pozbawione prawa do wynagrodzenia za pracę w godzinach, jeżeli wadliwa organizacja pracy wymusza systematyczne przekraczanie norm czasu pracy.

Odpoczynek po pracy 

Kierownicy, podobnie jak pozostali pracownicy, mają prawo do nieprzerwanego odpoczynku dobowego (co najmniej 
11 godzin) i tygodniowego (35 godzin, w określonych przypadkach może być skrócony do 24 godzin).

Stosujemy do nich również przepisy dotyczące przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy: praca w tym dniu powinna być zrekompensowana udzieleniem innego dnia wolnego w terminie uzgodnionym z pracownikiem, w obrębie danego okresu rozliczeniowego (zgodnie z dyspozycją art. 151(3) k.p.). Nieudzielenie dania wolnego będzie wykroczeniem.

 

Przykład

Zakład pracy pracuje od poniedziałku do piątku, dniami wolnymi z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy są soboty. Okresem rozliczeniowym jest miesiąc kalendarzowy. Kierownik działu wykonywał pracę w jedną z sobót, w wymiarze 8 godzin. Należy udzielić mu innego dnia wolnego w obrębie tego miesiąca. 

 

Nieudzielenie innego dnia wolnego za pracę w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy spowoduje powstanie nadgodzin – pamiętajmy, że kierownik nie będzie miał prawa do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, ponieważ nie przypadły one ani na niedzielę, ani na dzień świąteczny. 

Dyżur kierownika

Przepisy dotyczące pełnienia dyżuru odnoszą się w pełnym zakresie do kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych.

Dyżur to pozostawanie w gotowości do wykonywania pracy. Pełnienie dyżuru polega na pozostawaniu przez pracownika (poza normalnymi godzinami pracy) w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę.

Istotą dyżuru jest to, że pracownik nie wykonuje pracy, ale oczeku...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy