Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

21 maja 2018

NR 39 (Czerwiec 2017)

Dominacja kontra prestiż

0 200

Wolisz przemawiać podczas oficjalnych spotkań czy spoglądać na sprawę z perspektywy pracownika? Preferujesz wydawanie poleceń, rozkazów czy aktywizację pracowników, aby sami podejmowali decyzje i szukali rozwiązań? Już te elementy mogą wskazywać, jaki typ przewodzenia reprezentujesz – czy to jest przewodzenie przez dominację, czy przez prestiż. Kiedy warto łączyć te dwa style przywództwa i w jakich sytuacjach je wykorzystywać?

Bardzo ważnymi elementami funkcjonowania organizacji są kompetencje kierownika w zakresie sprawowania władzy. Sposób, w jaki przewodzi grupie, wpływ, jaki wywiera na pracowników, sposób, w jaki motywuje do pracy i napędza ich działania – to wszystko ma bezpośredni wpływ na to, jak szef wraz z całą organizacją postrzegani są przez pracowników, a w konsekwencji – jakie wyniki są osiągane. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, że każdy przedsiębiorca marzy o pracownikach, którzy z przyjemnością będą przychodzić do pracy, wykazywać się poświęceniem i dążyć do jak najlepszych wyników. W tym momencie warto sobie zadać pytanie: w jaki sposób przewodzić grupie pracowników, aby osiągnąć założone cele?

Literatura oraz praktyka zarządzania wśród licznych stylów kierowania wysuwają dwie główne propozycje podejścia do przewodzenia – są nimi dominacja oraz prestiż.

Dominacja

Przewodzenie przez dominację polega na wykorzystaniu swojego stanowiska, władzy i presji. Przełożony charakteryzujący się tym stylem przewodzenia wydaje rozkazy, często nie liczy się ze zdaniem pracowników, jest surowy i wymagający. Cele i sposoby ich wykonania są narzucane z góry, a motywatorami częściej są kary niż nagrody. Styl ten może być zauważalny w organizacjach o strukturach smukłych (pionowych), zwłaszcza w przypadku dużych różnic w hierarchii między osobami na wyższych stanowiskach a osobami na samym dole. Występuje również w przedsiębiorstwach o dużej liczbie pracowników i tych, w których jest duża rotacja (co może być również wynikiem przewodzenia przez dominację).

Prestiż

Przewodzenie przez prestiż jest przeciwieństwem przewodzenia przez dominację. Styl ten wymaga pokazania siebie jako osoby mającej wiedzę i doświadczenie, za którą ludzie będą podążać ze względu na autorytet i szacunek. Liderzy przewodzący przez prestiż, w przeciwieństwie do dominujących, pozwalają pracownikom na znaczną swobodę w działaniu przy jednoczesnym nadzorowaniu i kierowaniu pracą „z ukrycia”. Taka forma charakteryzuje organizacje o płaskich strukturach zarządzania, w których występuje duża samodzielność pracowników.

Dominacja czy prestiż – który styl wybrać?

Profesor zarządzania i organizacji Jon Manner z Kellogg School of Management wykazał, że przewodzenie przez prestiż ma lepszą skuteczność niż przewodzenie przez dominację. Podkreślił jednak przy tym, że wybór stylu przywództwa zależy przede wszystkim od tego, jakie cele ma organizacja, jaki jest obszar jej działalności i z pracownikami o jakich kwalifikacjach mamy do czynienia czy też, zgodnie z założeniami przywództwa sytuacyjnego Kennetha Blancharda, na jakim etapie rozwoju jest pracownik.

Przedstawicielami tych dwóch różnych podejść są w świecie polityki Donald Trump oraz Barack Obama. Pierwszy prezentuje odpowiednio styl przewodzenia przez dominację, a drugi – przewodzenia przez prestiż. W świecie biznesu przedstawicielem przewodzenia przez dominację był Steve Jobs, współzałożyciel i były prezes firmy Apple, uznawany przez pracowników za tyrana. Potrafił krzyczeć na swoich pracowników i zwalniać ich za najmniejszy sprzeciw. Przedstawicielem przewodzenia przez prestiż jest Warren Buffett, inwestor giełdowy, filantrop, uznawany za jednego z największych inwestorów świata oraz eksperta w dziedzinie zarządzania.

Wady i zalety przewodzenia przez dominację

Przewodzenie przez dominację skuteczne jest m.in.:

  • w sytuacjach kryzysowych, którymi są wszystkie nieplanowane zdarzenia zakłócające lub zagrażające normalnemu funkcjonowaniu firmy, np. kryzys fizyczny – awaria techniczna, awarie maszyn itp.;
  • przy wdrażaniu nowych produktów, projektów itp., kiedy konieczne jest koordynowanie działań wielu komórek 
  • organizacji – produkcji, marketingu, sprzedaży itd.;
  • jeżeli występuje konieczność podejmowania szybkich decyzji;
  • przy trudnościach związanych z wdrażaniem nowych rozwiązań organizacyjnych, kiedy pojawia się np. opór ze strony pracowników;
  • przy wdrażaniu pracowników o niskich kwalifikacjach – w przypadku pracownika na etapie debiutanta, zgodnie z ideą przywództwa sytuacyjnego;
  • jeżeli pojawia się znaczna różnica w kwalifikacjach między przełożonym a pracownikami – w przypadku znacznej różnicy kwalifikacji i doświadczenia pracownicy powinni zdać się na wiedzę i doświadczenie przełożonego. W tym wypadku przewodzenie przez dominację pomaga zorganizować pracownikom pracę bez konieczności zbędnego tłumaczenia zasadności podejmowanych działań;
  • przy pracy charakteryzującej się niską kreatywnością – np. praca przy linii produkcyjnej o powtarzalnej czynności;
  • w przypadku niskiej samodyscypliny, motywacji i zaangażowania pracowników;
  • gdy występuje duża liczba podległych pracowników – w dużych grupach podejście to jest pomocne przy organizacji pracy;
  • w sytuacji wysokiego poziomu nieodwracalności ewentualnych błędów pracowników;
  • gdy mamy do czynienia z niskim poziomem integracji zespołu – podejście o charakterze dominacji pomaga zorganizować pracę, zmotywować pracowników i odsunąć problem braku integracji na dalszy plan. 

 

PRZYKŁAD

Przewodzenie przez dominację stosowane jest w przypadku pracowników fizycznych podziemnych w branży górniczej, gdzie oczekuje się od pracowników bezwzględnej dyscypliny i wykonywania poleceń. Każdy pracownik otrzymuje zadanie do wykonania, które musi zrealizować do końca dniówki. Zagrożenia, jakie występują podczas pracy, nie pozwalają na inicjatywę ze strony pracowników. Muszą oni pracować zgodnie z procedurami oraz pod ciągłym nadzorem.

 


Znaczącą wadą przewodzenia przez dominację jest duże prawdopodobieństwo narażenia na „zepsucie” relacji z pracownikami. Dominacja daje grupie impuls do działania, jednak w dłuższej perspektywie może prowadzić do utraty motywacji i zniechęcenia z powodu braku możliwości realizacji własnych potrzeb. Pracownicy najwydajniej pracują, kiedy są pod ciągłym nadzorem, jednak jakość pracy grupy i jej oryginalność są niskie.

Dla przewodzenia przez dominację charakterystyczne jest podejście do motywacji na zasadach przysłowiowego kija i marchewki, inaczej zwaną motywacją zewnętrzną, czyli angażowanie kogoś lub siebie tylko i wyłącznie ze względu na korzyści zewnętrzne, takie jak premia, pochwała, nagrody i bonusy. Motywacją zewnętrzną jest również potrzeba uniknięcia kary.

Profesor Andrzej Blikle, mistrz cukierniczy, profesor nauk matematycznych, były prezes zarządu spółki cukierniczej 
A. Blikle, w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy