Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pracy

19 lipca 2022

NR 69 (Czerwiec 2022)

Upał a dostęp do wody w pracy

0 149

Jak co roku, w związku z nastaniem fali upałów, po stronie wielu pracowników powstaje pytanie, czy są zobligowani do wykonywania pracy, gdy żar z nieba się leje. Wielu autorów w wielu publikacjach w ciągu ostatnich lat odpowiadało na to pytanie i zdecydowana większość publikacji jest ze sobą zgodna, że o ile przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy przewidziały minimalne temperatury, w jakich pracownicy mogą wykonywać prace, o tyle brak jest takich regulacji, które zakreślałyby maksymalną temperaturę pracy.

Stosowne opracowania są powszechnie dostępne, z tego powodu nie widzimy potrzeby rozstrzygania po raz kolejny omówionych zagadnień wyłącznie z powodu nastania sezonu upałów. Jedynie dla przypomnienia wskazujemy, że temperatura w pomieszczeniach pracy nie może być niższa niż:

POLECAMY

  • 14°C (chyba że nie pozwalają na to względy technologiczne);
  • 18°C (dotyczy prac w pomieszczeniach biurowych i w pomieszczeniach, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna).

Normy te zostały wprowadzone w § 30 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp, przepis ten jednocześnie określa, że: „W pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) […]”. Tym samym, mimo że konkretna wartość temperaturowa nie została zastrzeżona dla maksymalnych wysokości, nie można oczekiwać, że nawet w przypadku lekkiej pracy biurowej pracownicy w sposób bezpieczny będą wykonywali pracę w temperaturze zbliżonej do 50°C. Realnie przepisy określające bezpieczne i higieniczne warunki pracy zastrzegły maksymalną wartość temperatury w pomieszczeniach pracy dla pracowników młodocianych, została natomiast określona w przepisach dla pracowników młodocianych (załącznik nr 1 do rozporządzenia w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac). Pracownicy młodociani nie mogą pracować w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30°C. Tym samym w sytuacji również pracowników niemłodocianych, gdy temperatury przekraczają takie wartości, pracownicy są realnie uprawnieni do uznania, że warunki pracy zagrażają ich życiu i zdrowiu.
Pamiętać należy, że ogólne przepisy bhp, w tym art. 207 § 2 k.p., obligują pracodawcę do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy: § 2. Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany:
1) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy;

W konsekwencji czego, mimo że przepisy tego wprost nie zastrzegają, ciężko jest uznać, ażeby praca dzień po dniu po 8 h dziennie w temperaturze 35°C była realnie bezpieczna dla zdrowia pracowników. Co więcej, w takim wypadku w ocenie autora pracownicy są uprawnieni do powstrzymania się od pracy na podstawie art. 210 k.p.:

  • § 1. W razie, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
  • § 2. Jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagrożenia, o którym mowa w § 1, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
  • § 2 1. Pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2.
  • § 3. Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Oczywiście każdy pracownik musi samodzielnie ocenić, czy temperatura w jego zakładzie pracy kwalifikuje się już jako stwarzająca bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia, czy jednak jest ona uciążliwa, ale jeszcze bezpieczna. Tym samym osoby cierpiące na choroby układu krążenia, starsze itp. znacznie szybciej będą w stanie w sposób bezpieczny odstąpić od pracy w wysokich temperaturach, gdyż praca w wysokich temperaturach jest niepodważalnie niebezpieczna dla ich zdrowia.
Niemniej problematyka pracy w wysokich temperaturach jest szeroko omówiona, natomiast z tym zagadnieniem łączy się inny powszechny problem, tj. zapewnienie pracownikom dostępu do napojów.
Większość autorów dość pobieżnie rozważa to zagadnienie, opierając się w zasadzie jedynie na § 4 ust. 1 pkt 3, pkt 5, § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
Na podstawie tych przepisów zazwyczaj autorzy dochodzą do ustalenia, że: pracodawca ma obowiązek zapewnienia pracownikom nieodpłatnie napojów chłodzących, jeżeli temperatura w pomieszczeniach, w których wykonują pracę, przekracza 28°C. Jeśli pracownicy pracują na powietrzu, pracodawca musi dostarczyć im napoje chłodzące, gdy temperatura powietrza przekracza 25°C. Co więcej, na podstawie takiej wykładni przepisów zdarzają się stanowiska, w oparciu na których pracodawcy zapewniający klimatyzowane pomieszczenia pracy, w których temperatura stale utrzymuje się poniżej 28°C, są całkowicie zwolnieni z konieczności zapewnienia pracownikom jakichkolwiek napoi w pracy.
Zarówno w dobie upałów, jak i obecnie panującego kryzysu i powszechnych oszczędności taka interpretacja jest niezwykle niebezpieczna, choć niepozbawiona uzasadnienia. Takie stanowisko jest jednak w mojej ocenie wybiórcze i oparte zarówno na luce prawnej, jak i na interpretacji pomijającej podstawową zasadę bhp, 
tj. konieczności zapewnienia bezpiecznych warunków pracy.
 

Tab. 1. Zestawienie przepisu § 112 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp z § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów
§ 112 rozporządzenia w sprawie ogólnych
przepisów bhp
§ 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów
Pracodawca jest obowiązany zapewnić wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych zapewnić oprócz wody inne napoje. Ilość, rodzaj i temperatura tych napojów powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników. Szczegółowe zasady zaopatrzenia w napoje pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych określają odrębne przepisy. 1. Pracodawca zapewnia napoje pracownikom zatrudnionym:
1) w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25°C,
2) w warunkach mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wartością wskaźnika siły chłodzącej powietrza (WCl) powyżej 1000,
3) przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia 
poniżej 10°C lub powyżej 25°C,
4) przy pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet,
5) na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C.


Przede wszystkim wyjaśnijmy, dlaczego stanowisko to oparte jest na luce prawnej. Wynika to z zestawienia przepisu § 112 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp z § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
Zestawienie wskazanych przepisów mimo powszechnej interpretacji nie oznacza, że woda powinna być udostępniana pracownikom wyłącznie w sytuacji, gdy spełnione zostaną przesłanki określone w § 4 ust. 1 rozporz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy