Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

24 kwietnia 2019

NR 50 (Kwiecień 2019)

Zdarzenia zaliczane i niezaliczane do czasu pracy

0 38

CZASEM PRACY JEST CZAS, W KTÓRYM PRACOWNIK POZOSTAJE W DYSPOZYCJI PRACODAWCY W ZAKŁADZIE PRACY LUB W INNYM MIEJSCU WYZNACZONYM DO WYKONYWANIA PRACY (ART. 128 K.P.). OBEJMUJE JEDNAK NIE TYLKO FAKTYCZNE (EFEKTYWNE) WYKONYWANIE PRACY.

Do czasu pracy zalicza się:

  • czas rzeczywistego wykonywania pracy,
  • czas pozostawania w dyspozycji pracodawcy bez wykonywania pracy.

Dodatkowo przepisy przewidują, w niektórych sytuacjach, prawo pracownika do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy. Jest to usprawiedliwiona nieobecność w pracy.

Okresy niewykonywania pracy wliczane do czasu pracy

Do czasu pracy wlicza się (poza okresami rzeczywistej pracy):

  • przerwę w pracy, tzw. śniadaniową,
  • przerwy na gimnastykę pracowników niepełnosprawnych,
  • przerwy przy obsłudze monitora ekranowego,
  • przerwy w pracy pracowników pracujących w warunkach szkodliwych,
  • przerwę na karmienie dziecka piersią,
  • czas odbywanych szkoleń BHP.


Przerwa śniadaniowa

Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut (art. 134 k.p.). Prawo do przerwy powiązane jest z faktycznym czasem pracy w ciągu jednego dnia pracy, a nie z obowiązującym pracownika dobowym wymiarem czasu pracy.
Kwadrans to minimalny czas trwania przerwy. Nie ma przeszkód, aby pracodawca wprowadził dłuższą przerwę (np. 20 lub 30 minut). 

Niewprowadzenie takiej przerwy lub wprowadzenie krótszej niż 15 minut stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Pracownik nie może się zrzec prawa do przerwy. 

W przypadku przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy, np. w równoważnym czasie pracy, pracownikowi w dalszym ciągu przysługuje tylko jedna przerwa. Pracodawca nie ma obowiązku wprowadzania dodatkowej przerwy. Oczywiście może to zrobić dobrowolnie.

Przykład
Pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy świadczy pracę w niektóre dni tygodnia przez 4 godziny – w takim przypadku nie ma prawa do przerwy. W inne pracuje przez 7 lub 8 godzin – wtedy przysługuje mu co najmniej  15-minutowa przerwa.
 

Ważne

Pracownikowi młodocianemu przysługuje 30-minutowa przerwa już przy dobowym wymiarze czasu pracy przekraczającym 4,5 godziny.


Przerwy na karmienie dziecka piersią

Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dodatkowych, płatnych przerw (art. 187 k.p.). Warunkiem uzyskania prawa do przerwy jest zatrudnienie w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie (tab. 1).
 

Tabela 1. Czas pracy kobiety karmiącej piersią
Dzienny wymiar czasu pracy Liczba karmionych dzieci Przysługujące przerwy
do 4 godzin 1 dziecko nie przysługują przerwy
więcej niż 1 dziecko
od 4 do 6 godzin 1 dziecko 1 x 30 minut
więcej niż 1 dziecko 1 x 45 minut
6 godzin i więcej 1 dziecko 2 x po 30 minut
więcej niż 1 dziecko 2 x po 45 minut


 

Przykład
Pracownica-matka karmi piersią jedno dziecko. Jest zatrudniona w wymiarze 1/3 etatu. Pracuje każdego dnia po 4 godziny. Przysługuje jej jedna 30-minutowa przerwa.

Pracownica uprawniona do dwóch przerw może wykorzystać je oddzielnie lub połączyć. Musi to się odbyć w obrębie jednego dnia pracy. 

Niedopuszczalne jest kumulowanie przerw z kilku dni i wykorzystywanie ich łącznie, np. jako dzień wolny od pracy.

Przerwy na karmienie udzielane są na wniosek pracownicy. We wniosku pracownica może wskazać, jak chciałaby wykorzystywać przerwy: oddzielnie, łącznie: rozpoczynając później pracę czy też kończąc ją wcześniej. Co do zasady pracodawca związany jest wnioskiem pracownicy. Ale gdyby udzielenie przerw zgodnie z wnioskiem pracownicy miało spowodować znaczące utrudnienia w organizacji pracy, pracodawca może wystąpić z propozycją innego wykorzystania przerw niż we wniosku pracownicy.

Przerwy przy obsłudze monitora ekranowego

Pracownikom pracującym na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe pracodawca zobowiązany jest zapewnić:

  1. łączenie przemienne pracy związanej z obsługą monitora ekranowego z innymi rodzajami prac, nieobciążającymi narządu wzroku i wykonywanymi w innych pozycjach ciała – nie przekraczając godziny nieprzerwanej pracy przy obsłudze monitora ekranowego;
  2. co najmniej 5-minutową przerwę wliczaną do czasu pracy, po każdej godzinie pracy przy obsłudze monitora ekranowego.

Uprawnienie to przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. z 1998 r. Nr 148, poz. 973).

Zgodnie z § 2 rozporządzenia przez monitor ekranowy należy rozumieć urządzenie do wyświetlania informacji w trybie alfanumerycznym lub graficznym, niezależnie od metody uzyskiwania obrazu.

Prawo do przerwy uzależnione jest od czasu pracy przy monitorze. Ma je każdy pracownik, który użytkuje w pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy, tj. przez 4 godziny.
 

Ważne

Poszczególnych 5-minutowych przerw nie można łączyć.


Przerwy na gimnastykę pracowników niepełnosprawnych

Zgodnie z Kodeksem pracy każdy pracownik, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, ma prawo do co najmniej 15 minut przerwy. Niezależnie od przerwy śniadaniowej (na podstawie Kodeksu pracy) pracownik niepełnosprawny legitymujący się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ma prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy na podstawie art. 17 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 511). Pracownik może wykorzystać czas wolny na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek.

Prawo do dodatkowej przerwy ma każdy niepełnosprawny pracownik niezależnie od stopnia niepełnosprawności. Ważne jest, że przerwa przysługuje niezależnie od dobowego wymiaru czasu pracy. Ma do niej prawo również pracownik zatrudniony np. przez 3 godziny dziennie.

Obu przerw (tej na podstawie Kodeksu pracy i tej udzielanej na podstawie ustawy) należy udzielić pracownikowi w trakcie pracy. Nie można ich udzielać na początku lub na końcu dniówki, tzn. pracownik nie może później rozpocząć pracy lub wcześniej jej skończyć. 

Przerwy można wykorzystać łącznie (15 min + 15 min = 30 min) lub oddzielnie (2 x po 15 min).
 

Ważne

Przerwa nie może być krótsza niż 15 minut i nie można jej dzielić. Przerwa ta przysługuje niezależnie od innych przerw przysługujących pracownikowi.


Przykład
Pracownik jest zatrudniony przy obsłudze monitora ekranowego w wymiarze 7 godzin dziennie. Legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Pracownik ma prawo do 15 minut przerwy na podstawie Kodeksu pracy (tzw. przerwa śniadaniowa), 15 minut przerwy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek oraz do co najmniej 5-minutowych przerw po każdej godzinie pracy przy obsłudze monitora ekranowego.

Przerwy w pracy pracowników pracujących w warunkach szkodliwych

Artykuł 145 Kodeksu pracy stanowi, że skrócenie czasu pracy dla pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia może polegać na:

  • ustanowieniu przerw w pracy wliczanych dla czasu pracy albo na
  • obniżeniu tych norm.

W przypadku pracy monotonnej lub pracy w ustalonym z góry tempie skrócenie czasu pracy polega na wprowadzeniu przerw. Przerwy te wliczane są do czasu pracy i przysługuje za nie wynagrodz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy