Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

18 lutego 2019

NR 49 (Luty 2019)

Zasady zatrudniania cudzoziemców

264

Zgodnie z ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2206 ze zm.) ,,cudzoziemcem jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego”. W zależności od kraju pochodzenia cudzoziemcom przysługują różne prawa. W ogólnym ujęciu możemy podzielić cudzoziemców na obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii oraz obywateli pozostałych państw (tzw. państw trzecich).


Zasadą jest, że każdy obywatel Unii Europejskiej (UE) ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem warunków ustanowionych prawem UE. Swoboda przemieszczania się w UE to podstawowe prawo jej obywateli.
Swobodny przepływ pracowników opiera się na równym traktowaniu obywateli państw UE w zakresie wynagrodzenia oraz innych warunków pracy i zatrudnienia. Obejmuje on również członków rodzin osób migrujących.
Przepisy o swobodnym przepływie pracowników uprawniają do: 

POLECAMY

  • poszukiwania pracy w innym państwie członkowskim,
  • podejmowania pracy w innym państwie członkowskim bez konieczności uzyskania pozwolenia na pracę,
  • zamieszkania w innym państwie członkowskim ze względu na pracę,
  • pozostania w innym państwie członkowskim nawet po zakończeniu stosunku pracy, o ile spełnione są warunki określone prawem UE,
  • traktowania na równi z obywatelami danego państwa członkowskiego w zakresie dostępu do zatrudnienia, warunków pracy oraz przywilejów socjalnych i podatkowych.

WAŻNE

Obecnie osoby mające obywatelstwo państwa członkowskiego UE, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) i Szwajcarii mogą podejmować pracę w Polsce bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.

Każdy obywatel UE, EOG lub Szwajcarii oraz członek jego rodziny niebędący obywatelem tych państw może przebywać na terytorium Polski do 3 miesięcy bez konieczności zarejestrowania pobytu. W tym okresie każdy obywatel UE, EOG lub Szwajcarii jest obowiązany posiadać ważny dokument podróży1 lub inny ważny dokument potwierdzający jego tożsamość i obywatelstwo. Członek rodziny niebędący obywatelem tych państw obowiązany jest posiadać ważny dokument podróży oraz wizę, jeśli jest wymagana.
Jeżeli pobyt na terytorium Polski jest dłuższy niż 3 miesiące, to każdy obywatel UE, EOG lub Szwajcarii jest obowiązany zarejestrować swój pobyt, a członek rodziny niebędący obywatelem tych państw jest obowiązany uzyskać kartę pobytu członka rodziny obywatela UE, EOG lub Szwajcarii.
W celu wspierania mobilności pracowników na terenie państw członkowskich UE, EOG i Szwajcarii Komisja Europejska powołała sieć Europejskich Służb Zatrudnienia – EURES.
EURES to formalna sieć współpracy publicznych służb zatrudnienia (urzędów pracy) oraz innych organizacji regionalnych, krajowych i międzynarodowych z państw członkowskich UE, EOG i Szwajcarii, która za pośrednictwem doradców EURES i asystentów EURES świadczy usługi z zakresu unijnego pośrednictwa pracy oraz doradztwa z zakresu unijnej mobilności pracowników, w tym warunków życia i pracy w państwach członkowskich.

Zatrudnianie cudzoziemców spoza UE/EOG

Obywatele krajów spoza Unii Europejskiej, którzy przebywają na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, nie muszą posiadać dodatkowych dokumentów, aby móc podjąć i wykonywać pracę.
Zezwolenie na pracę w Polsce nie jest wymagane, gdy cudzoziemiec m.in.:

  • korzysta w Polsce z ochrony międzynarodowej (ma status uchodźcy, korzysta z ochrony uzupełniającej),
  • otrzymał zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,
  • otrzymał zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej,
  • jest małżonkiem obywatela polskiego, otrzymał zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielone w związku z zawarciem związku małżeńskiego,
  • ma zezwolenie na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną,
  • ma zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach,
  • posiada ważną Kartę Polaka,
  • jest absolwentem polskich szkół ponadgimnazjalnych, stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach.

Aby legalnie zatrudnić cudzoziemca, pracodawca jest zobowiązany:

  • zweryfikować uprawnienie cudzoziemca do pobytu na terytorium RP (kserokopię dokumentu zatrudniający przechowuje przez cały okres zatrudnienia cudzoziemca),
  • uzyskać zezwolenie na pracę cudzoziemca albo na pracę sezonową lub wpis do ewidencji oświadczeń o powierzeniu pracy cudzoziemcowi i przekazać ten dokument cudzoziemcowi (chyba że cudzoziemiec ma jednolite zezwolenie na pobyt i pracę),
  • podpisać z cudzoziemcem odpowiednią umowę, a wcześniej przedstawić jej tłumaczenie na język zrozumiały dla cudzoziemca,
  • zatrudnić cudzoziemca na warunkach zawartych w zezwoleniu lub w oświadczeniu,
  • zgłosić cudzoziemca do ubezpieczenia społecznego, jeśli wynika to z formy zatrudnienia,
  • informować cudzoziemca o wszelkich działaniach podejmowanych w związku z postępowaniem o udzielenie lub przedłużenie zezwolenia na pracę oraz decyzjach o wydaniu, odmowie wydania lub uchyleniu zezwolenia.

W związku z zatrudnianiem cudzoziemca pracodawca:

  • udostępnia wojewodzie, naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego, terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, konsulowi, organowi Państwowej Inspekcji Pracy, Służbie Celnej, Straży Granicznej lub Policji dokumenty potwierdzające wypełnienie obowiązków związanych z powierzeniem pracy cudzoziemcowi, sporządzonych w języku polskim lub przetłumaczonych na język polski;
  • informuje w ciągu 7 dni wojewodę, który wydał zezwolenie, o:
    • zmianie siedziby lub miejsca zamieszkania, nazwy lub formy prawnej podmiotu powierzającego cudzoziemcowi wykonywanie pracy lub przejęcie zakładu pracy bądź jego części przez innego pracodawcę,
    • przejściu zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę,
    • tym, że cudzoziemiec nie podjął pracy w okresie 3 miesięcy od początkowej daty ważności zezwolenia na pracę;
  • tym, że cudzoziemiec przerwał pracę na okres przekraczający 3 miesiące;
  • tym, że cudzoziemiec zakończył pracę wcześniej niż 3 miesiące przed upływem okresu ważności zezwolenia na pracę.

Procedura uproszczona

Obywatele 6 państw – Ukrainy, Rosji, Białorusi, Gruzji, Armenii, Mołdawii – w zakresie nieobjętym przepisami o zezwoleniu na pracę sezonową, korzystają z ułatwionego dostępu do polskiego rynku pracy. Przez okres 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy mogą oni wykonywać pracę bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę pod warunkiem posiadania pisemnego oświadczenia pracodawcy zarejestrowanego we właściwym powiatowym urzędzie pracy i pisemnej umowy. W sytuacji gdy pracodawca chce zatrudnić cudzoziemca na dłuższy okres, wymagane jest posiadanie zezwolenia na pracę albo na pobyt czasowy i pracę, albo zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji. Jeśli cudzoziemiec pracował u danego pracodawcy w związku z zarejestrowanym oświadczeniem, pracodawca ten może wystąpić o wydanie zezwolenia na pracę (na tym samym stanowisku) w trybie uproszczonym (bez konieczności uzyskania informacji starosty na temat możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych w oparciu o lokalny rynek pracy).
Limit 6 miesięcy odnosi się do konkretnego pracownika (cudzoziemca). Cudzoziemiec w okresie 6 miesięcy może mieć kilku pracodawców, ale ogólny okres zatrudnienia nie może przekroczyć limitu czasowego.
Oczekiwanie na zarejestrowanie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy w ewidencji oświadczeń może trwać do miesiąca. Opłata za wpis wynosi 30 zł. Oświadczenie można wpisać w powiatowym urzędzie pracy właściwym ze względu na siedzibę pracodawcy.
Oryginał zarejestrowanego oświadczenia należy przekazać cudzoziemcowi, ponieważ na tej podstawie będzie on się ubiegać o wizę w celu wykonywania pracy.

Zatrudnienie na podstawie zezwolenia na pracę

Pracodawca występuje z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemca do wojewody (właściwy ze względu na siedzibę pracodawcy urząd wojewódzki). Zezwolenie jest dokumentem uprawniającym cudzoziemca do podjęcia pracy. Zezwolenie wydaje się dla konkretnej osoby podejmującej zatrudnienie (cudzoziemiec) i dla konkretnego powierzającego wykonywanie pracy (pracodawca) jednocześnie. Zezwolenie na pracę wydane dla jednego pracodawcy nie daje możliwości zatrudnienia cudzoziemca innemu pracodawcy, natomiast cudzoziemiec może posiadać kilka zezwoleń na pracę jednocześnie (równolegle). Aby mówić o legalnym zatrudnieniu cudzoziemca, musi on legalnie przebywać na terytorium Polski. Samo uzyskanie zezwolenia na pracę nie jest wystarczające, np. ruch bezwizowy nie uprawnia do legalnego podjęcia pracy. Pozwalają na to wszystkie wizy, za wyjątkiem tych z oznaczeniami 01, 20 i 21. Czas oczekiwania na wydanie zezwolenia powinien wynosić 30 dni, w praktyce – ze względu na dużą liczbę wniosków – okres oczekiwania wynosi od 1 do 3, a czasami nawet do 9 miesięcy. Zezwolenie na pracę może być ważne do 3 lat, z możliwością przedłużenia. Najczęściej zezwolenia wydawane są na rok z możliwością przedłużania.

Tabela 1. Typy zezwolenia na pracę
Typ zezwolenia Kogo dotyczy
A Cudzoziemca wykonującego pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się na terytorium RP
B Cudzoziemca wykonującego pracę polegającą na pełnieniu funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo prowadzeniu spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz, albo w związku z udzieleniem mu prokury przez okres przekraczający łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy
C Cudzoziemca, który wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium RP na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym do oddziału lub zakładu podmiotu zagranicznego albo podmiotu powiązanego, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z pracodawcą zagranicznym
D Cudzoziemca, który wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium RP i jest delegowany na terytorium RP w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym (usługa eksportowa)
E Cudzoziemca, który wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium RP na okres przekraczający 30 dni w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu niż wskazany w zezwoleniach B, C i D
S Cudzoziemca wykonującego pracę na terytorium RP w zakresie działalności, w których wydaje się zezwolenia na pracę sezonową, biorąc pod uwagę znacznie wyższe zapotrzebowanie na siłę roboczą w wybranych okresach roku ze względu na powtarzające się wydarzenia lub typy wydarzeń podlegające uwarunkowaniom sezonowym, na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się na terytorium RP

Wniosek o wydanie zezwolenia na pracę składany jest dla każdego cudzoziemca oddzielnie. Od złożonego wniosku należy uiścić opłatę. Jej wysokość uzależniona jest od okresu, na jaki będzie zatrudniany cudzoziemiec:

  • do 3 miesięcy – opłata wynosi 50 zł,
  • powyżej 3 miesięcy – opłata wynosi 100 zł,
  • gdy pracodawca zamierza delegować cudzoziemca na terytorium RP w celu realizacji usługi eksportowej – opłata wynosi 200 zł.

Wydanie zezwolenia uzależnione jest m.in. od uzyskania informacji od starosty o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy w oparciu o rejestry bezrobotnych i poszukujących pracy lub o negatywnym wyniku rekrutacji (tzw. test rynku pracy). Przeprowadzenie tej procedury ma na celu udowodnienie, że na stanowisko, na które chcemy zatrudnić cudzoziemca, nie ma kandydatów wśród Polaków.
Zezwolenie wydaje się bez przeprowadzenia testu rynku pracy w przypadku: 

  • cudzoziemca upoważnionego do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego w jego oddziale lub przedstawicielstwie znajdującym się na terenie Polski;
  • obywatela Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii, Rosji lub Ukrainy, wykonującego prace pielęgniarsko-opiekuńcze lub jako pomoc domowa na rzecz osób fizycznych w gospodarstwie domowym;
  • obywatela Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii, Rosji lub Ukrainy, który w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę był zatrudniony przez okres nie krótszy niż 3 miesiące u tego samego pracodawcy i na tym samym stanowisku zgodnie z oświadczeniem o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi wpisanym do ewidencji oświadczeń – pod warunkiem przedstawienia oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi wpisanego do ewidencji oświadczeń i umowy o pracy oraz dokumentów potwierdzających opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne;
  • cudzoziemca – trenera sportowego lub sportowca wykonującego pracę na rzecz klubów sportowych i innych podmiotów, których działalność statutowa obejmuje upowszechnianie kultury fizycznej i sportu;
  • lekarza i lekarza dentysty odbywającego szkolenie lub realizującego program specjalizacji, na podstawie przepisów w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów;
  • cudzoziemca, który będzie wykonywał pracę w zawodzie określonym w wykazie zawodów i rodzajów pracy; 
  • gdy pracodawca zatrudniający występuje o wydanie przedłużenia zezwolenia na pracę dla tego samego cudzoziemca i na tym samym stanowisku;
  • gdy w okresie 3 lat poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemiec ukończył uczelnię z siedzibą w Polsce lub innego państwo EOG lub Konfederacji Szwajcarskiej albo jest uczestnikiem studiów doktoranckich odbywanych w Polsce;
  • gdy przez 3 lata poprzedzające złożenie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemiec przebywał legalnie w Polsce, a pobyt był niep...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy