Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

1 sierpnia 2018

NR 44 (Kwiecień 2018)

Zasady wystawiania zwolnień lekarskich

0 245

Co zrobić ze zwolnieniem lekarskim wystawionym „do przodu” i „wstecz”? Czy pracownik zawsze musi wykorzystać wystawione zwolnienie lekarskie? Jak długo pracownik może chorować?

Pracownikowi, czyli osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru i spółdzielczej umowy o pracę, przysługuje prawo do nieświadczenia pracy z powodu choroby. Okres niezdolności do pracy z powodu choroby jest usprawiedliwioną nieobecnością w pracy.

Przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy spowodowanej chorobą pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, tzw. chorobowego, które jest płatne ze środków pracodawcy. Liczba dni niezdolności do pracy dotyczy danego roku kalendarzowego. Nie musi być zachowana ciągłość.

Pracownicy, którzy ukończyli 50. rok życia, mają prawo do wynagrodzenia chorobowego za 14 dni niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, w roku kalendarzowym następującym po roku, w którym pracownik ukończył 50. rok życia.

Przykład

Pracownik legitymujący się rocznym stażem pracy zachorował i otrzymał zwolnienie lekarskie na okres 15 dni, od 7 do 21 marca 2017 r. Następnie chorował jeszcze: od 21 do 23 czerwca 2017 r. (3 dni), od 28 września do 7 października 2017 r. (10 dni), od 30 listopada do 22 grudnia 2017 r. (23 dni). Za 33 dni zwolnienia otrzymał wynagrodzenie chorobowe, finansowane ze środków pracodawcy, od 34. dnia nieobecności otrzymywał zasiłek chorobowy finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. od 5 do 22 grudnia 2017 r.

Prawo do wynagrodzenia chorobowego przysługuje na podstawie art. 92 k.p., natomiast zasady wypłaty zasiłku chorobowego uregulowane są w ustawie z dnia 
25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1368 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach pieniężnych. 

Pracownikowi, który choruje dłużej niż 33 dni (14 dni), w ciągu roku kalendarzowego przysługuje zasiłek chorobowy. Maksymalny okres, przez jaki pracownikowi przysługują świadczenia pieniężne w związku z chorobą i przebywaniem na zwolnieniu lekarskim, to:

  • 270 dni – gdy niezdolność do pracy spowodowana jest gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży;
  • 182 dni – w pozostałych przypadkach.

Gdy pracownik po wyczerpaniu pełnego okresu zasiłkowego w dalszym ciągu jest niezdolny do pracy, może ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne, które przyznawane jest maksymalnie na 12 miesięcy. Świadczenie przyznawane jest na podstawie decyzji ZUS, pod warunkiem że dalsze leczenie rokuje powrót do zdrowia i pracy. 

Jeżeli pracownik nie jest zdolny do powrotu do pracy, po wyczerpaniu pełnego okresu zasiłkowego i świadczenia rehabilitacyjnego może starać się o rentę.

Usprawiedliwianie nieobecności z powodu choroby

Jakkolwiek nieobecność w pracy spowodowana chorobą jest nieobecnością usprawiedliwioną, na pracowniku spoczywa obowiązek poinformowania pracodawcy o nieobecności i jej przyczynie. Obowiązek ten wynika z art. 2982 k.p. i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1632). 

Z przepisów ogólnie obowiązujących wynika, że pracownik jest zobowiązany niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy. 

Niedotrzymanie terminu może być usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi terminowe dopełnienie przez pracownika tego obowiązku, np. jego obłożną chorobą połączoną z brakiem lub nieobecnością domowników albo innym zdarzeniem losowym).

Sposób usprawiedliwiania nieobecności w pracy powinien być określony w przepisach wewnątrzzakładowych, np. w regulaminie pracy. Jeżeli pracodawca nie tworzy regulaminu pracy, ustalenia takie powinny być zawarte w informacji dodatkowej do umowy o pracę. Jeżeli przepisy obowiązujące u danego pracodawcy nie określają sposobu zawiadomienia pracodawcy o przyczynie nieobecności pracownika w pracy, może on powiadomić pracodawcę osobiście lub przez inną osobę, telefonicznie lub za pomocą innego środka łączności albo pocztą (za datę zawiadomienia uważa się datę stempla pocztowego).

Za nieprzestrzeganie ustalonego w danym zakładzie pracy postępowania dotyczącego usprawiedliwiania nieobecności i powiadamiania pracodawcy pracownik może być ukarany karą porządkową (upomnieniem lub naganą).

Podstawą usprawiedliwienia nieobecności z powodu choroby jest zaświadczenie lekarskie, popularnie zwane „L41”.

Od 1 stycznia 2016 r. niektórzy lekarze wystawiają już elektroniczne zwolnienia lekarskie (nazywane e-ZLA). Papierowe zwolnienia (ZUS ZLA) będą jeszcze wystawiane do końca czerwca 2018 r. Od 1 lipca br. powinny funkcjonować już tylko zwolnienia elektroniczne, ale dopuszcza się pewne wyjątki i papierowe zwolnienia będą jeszcze wystawiane. W przypadku zwolnień elektronicznych pracodawca wie „od razu”, że pracownik otrzymał zwolnienie. Pracownik nie musi już dostarczać druku zwolnienia do pracodawcy.

Jeżeli pracodawca nie ma profilu na PUE (Platforma Usług Elektronicznych), nie ma możliwości elektronicznego przekazania zwolnienia. W takiej sytuacji lekarz przekaże pracownikowi wydruk zwolnienia, który pracownik doręczy pracodawcy. Pracodawcy niemający profilu na PUE zobowiązani są do powiadomienia swoich pracowników o tym fakcie.

Zaświadczenie lekarskie jest dowodem stwierdzającym czasową niezdolność do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym, konieczność osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. 

W przypadku poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz niezdolności do pracy wskutek poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów określa zaświadczenie wystawione przez lekarza na zwykłym druku.

Zaświadczenie lekarskie, po upoważnieniu uzyskanym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, może wystawić lekarz, lekarz dentysta, felczer lub starszy felczer. 

Zasady wystawiania zaświadczeń lekarskich (zwolnień)

Zasady orzekania o czasowej niezdolności do pracy uregulowane są w ustawie o świadczeniach pieniężnych oraz aktach wykonawczych do niej:

  • rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim (Dz. U. z 2015 r., poz. 2013),
  • rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokości oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 87).

Co do zasady zwolnienie lekarskie wystawia się na okres od dnia, w którym przeprowadzono badanie, lub od dnia bezpośrednio następującego po dniu badania.

WAŻNE
Warunkiem wystawienia zwolnienia lekarskiego jest bezpośrednie i osobiste przeprowadzenie badania lekarskiego pracownika lub członka jego rodziny.

Lekarz ma prawo wystawić zwolnienie lekarskie na okres rozpoczynający się po dniu badania, nie później jednak niż 4. dnia po dniu badania (zwolnienie wystawione „do przodu”), jeżeli:

  • bezpośrednio po dniu badania przypadają dni wolne od pracy,
  • badanie jest przeprowadzane w okresie wcześniej orzeczonej czasowej niezdolności do pracy.

Przykład

Pracownik zgłosił się do lekarza w piątek po pracy. Lekarz po przeprowadzeniu badania uznał, że pracownik powinien powstrzymać się od pracy ze względu na stan zdrowia, i wystawił zwolnienie. W związku z tym, że sobota i niedziela dla pracownika są dniami wolnymi, zwolnienie zostało wystawione od poniedziałku.

Zwolnienie może obejmować okres nie dłuższy niż 3 dni poprzedzające dzień, w którym przeprowadzono badanie (zwolnienie wystawione „wstecz”), jeżeli jego wyniki wykazują, że chory w tym okresie niewątpliwie był niezdolny do pracy.

Przykład

Pracownik źle się czuł w środę i nie poszedł do pracy. Niestety ani w tym dniu, ani w następnym nie dostał się do lekarza. Wizytę miał dopiero w piątek. Lekarz, po przeprowadzeniu badania, wystawił zaświadczenie o niezdolności do pracy od środy.

Lekarz psychiatra może wystawić zwolnienie „wstecz” na okres dłuższy niż 3 dni (nie ma określonej liczby dni) w przypadku stwierdzenia lub podejrzenia zaburzeń psychicznych ograniczających zdolność pacjenta do oceny własnego postępowania. 

Zwolnienie lekarskie powinno być wystawione na okres, w którym pacjent ze względu na stan zdrowia lub stan zdrowia członka rodziny powinien powstrzymywać się od pracy, jednak nie dłuższy niż do dnia, w którym jest niezbędne przeprowadzenie ponownego badania stanu zdrowia chorego lub członka rodziny.

Za okres pobytu w szpitalu zwolnienie lekarskie powinno być wystawione nie później niż w dniu wypisania chorego do domu. W przypadku dłuższego niż 14 dni pobytu w szpitalu zaświadczenie lekarskie powinno być wystawiane co 14 dni. Jeżeli pracownik, zatrudniony u dwóch lub więcej pracodawców, choruje, powinien otrzymać (na swój wniosek) odpowiednią liczbę zwolnień lekarskich, dla każdego z pracodawców.

Daty obowiązywania zwolnień lekarskich mogą „nakładać się” na siebie. Jeżeli z drugiego zwolnienia wynika, że pracownikowi należy się wynagrodzenie za czas choroby (zasiłek chorobowy) w innej wysokości, to za dni „nakładające się” należy wypłacić wynagrodzenie (zasiłek) wynikający z drugiego zwolnienia.

Jeżeli pracownik, zatrudniony u dwóch lub więcej pracodawców, choruje, powinien otrzymać (na swój wniosek) odpowiednią liczbę zwolnień lekarskich, dla każdego z pracodawców.

Przykład

Pracownik miał wystawione zwolnienie lekarskie na okres od 23 stycznia do 15 lutego 2018 r. 20 lutego wpłynęło do pracodawcy kolejne zwolnienie, obejmujące okres od 13 do 19 lutego 2018 r. za okres pobytu w szpitalu. 

Czy trzeba wykorzystać całe zwolnienie lekarskie?

Dopuszcza się wcześniejszy powrót do pracy ze zwolnienia lekarskiego. Pamiętać tylko należy, że podczas zwolnienia lekarskiego nie można wykonywać żadnej pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem. Naruszenie tych zakazów skutkuje utratą prawa do zasiłku (wynagrodzenia) chorobowego.

Przebywanie na zwolnieniu lekarskim jest prawem, a nie obowiązkiem pracownika. Poza sytuacjami opisanymi w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 151) nie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy