Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

12 maja 2022

NR 68 (Kwiecień 2022)

Legalna praca dla cudzoziemców w Polsce – wsparcie i uproszczenia dla obywateli Ukrainy

0 185

Obecnie w Polsce mamy bardzo zróżnicowane przepisy dotyczące zatrudniania cudzoziemców. Inne przepisy odnoszą się do obywateli Unii Europejskiej, a inne do obywateli pozostałych państw – przy czym obywateli sześciu z tych państw można zatrudniać w tzw. trybie uproszczonym. Dodatkowo od 12 marca br. obywateli Ukrainy w trybie specustawy.

Przy zatrudnianiu pracowników nieposiadających obywatelstwa polskiego należy kierować się szczególnymi przepisami. Zgodnie z ustawą z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach „cudzoziemcem jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego”.
W przypadku zatrudniania cudzoziemców w Polsce mamy do czynienia z dwiema grupami pracowników:

POLECAMY

  • obywatele państw Unii Europejskiej (EU), Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz Szwajcarii;
  • obywatele pozostałych państw (tzw. państw trzecich).

Dla każdej z tych grup obowiązują inne przepisy.

I. Zatrudnianie obywateli Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarii

Zasadą jest, że każdy obywatel Unii Europejskiej (UE) ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem warunków ustanowionych prawem UE. Swoboda przemieszczania się w UE to podstawowe prawo obywateli UE.
Swobodny przepływ pracowników opiera się na równym traktowaniu obywateli państw UE w zakresie wynagrodzenia oraz innych warunków pracy i zatrudnienia. Swobodny przepływ pracowników obejmuje również członków rodzin osób migrujących.
Przepisy o swobodnym przepływie pracowników uprawniają do:

  • poszukiwania pracy w innym państwie członkowskim,
  • podejmowania pracy w innym państwie członkowskim bez konieczności uzyskania pozwolenia na pracę,
  • zamieszkania w innym państwie członkowskim ze względu na pracę,
  • pozostania w innym państwie członkowskim nawet po zakończeniu stosunku pracy, o ile spełnione są warunki określone prawem UE,
  • traktowania na równi z obywatelami danego państwa członkowskiego w zakresie dostępu do zatrudnienia, warunków pracy oraz przywilejów socjalnych i podatkowych.

Każdy obywatel UE, EOG lub Szwajcarii oraz członek jego rodziny niebędący obywatelem tych państw może przebywać na terytorium Polski do trzech miesięcy, bez konieczności zarejestrowania pobytu. W tym okresie każdy obywatel UE, EOG lub Szwajcarii jest obowiązany posiadać ważny dokument podróży lub inny ważny dokument potwierdzający jego tożsamość i obywatelstwo. Członek rodziny niebędący obywatelem tych państw zobowiązany jest posiadać ważny dokument podróży oraz wizę, jeśli jest wymagana.
Jeżeli pobyt na terytorium Polski jest dłuższy niż trzy miesiące, to każdy obywatel UE, EOG lub Szwajcarii jest obowiązany zarejestrować swój pobyt, a członek rodziny niebędący obywatelem tych państw jest obowiązany uzyskać kartę pobytu członka rodziny obywatela UE, EOG lub Szwajcarii.

II.Zatrudnianie cudzoziemców spoza UE/EOG

Obywatele krajów spoza Unii Europejskiej, którzy przebywają na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, nie muszą posiadać dodatkowych dokumentów, aby móc podjąć i wykonywać pracę.
Zezwolenie na pracę w Polsce nie jest wymagane m.in., gdy cudzoziemiec:

  • korzysta w Polsce z ochrony międzynarodowej (posiada status uchodźcy, korzysta z ochrony uzupełniającej),
  • posiada zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,
  • posiada zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej,
  • jest małżonkiem obywatela polskiego,
  • posiada zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielone w związku z zawarciem związku małżeńskiego,
  • posiada zezwolenie na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną,
  • posiada zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach,
  • posiada ważną Kartę Polaka,
  • jest absolwentem polskich szkół ponadgimnazjalnych, stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach.

Cudzoziemiec, który na mocy przepisów nie jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę w Polsce, chcąc podjąć zatrudnienie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, musi posiadać odpowiednie zezwolenie.
O zezwolenie na pracę (typ A, B, C, D i E) występuje:

  • pracodawca do właściwego wojewody lub do właściwego starosty (powiatowego urzędu pracy) o zezwolenie na pracę sezonową (typ S);
  • cudzoziemiec przebywający już legalnie na terytorium Polski do wojewody właściwego ze względu na pobyt cudzoziemca, w przypadku zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.

Wykonywanie pracy przez cudzoziemca musi odbywać się na tych samych warunkach lub na tym samym stanowisku co określone w zezwoleniu na pracę.
Wyjątkiem jest powierzenie pracy o innym charakterze lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę na okresy łącznie nieprzekraczające 30 dni w roku kalendarzowym pod warunkiem:

  • powiadomienia o tym w terminie 7 dni (pisemnie) wojewody, który wydał zezwolenie lub
  • w przypadku tzw. jednolitego zezwolenia na pobyt czasowy i pracę – praca na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w tym zezwoleniu – jest dopuszczalna pod warunkiem odpowiedniej zmiany treści zezwolenia. Zmiany tej dokonuje się na wniosek cudzoziemca.

Podstawą do legalnego wykonywania pracy w Polsce na podstawie zezwolenia na pracę (lub zwolnienia z wymogu posiadania zezwolenia na pracę) dla cudzoziemca jest tzw. tytuł pobytowy, z którym wiąże się uprawnienie do wykonywania pracy. O tytuł pobytowy musi wystąpić sam cudzoziemiec.
Prawo wykonywania pracy w RP mają cudzoziemcy, którzy przebywają w Polsce na podstawie:

  • wizy, z wyjątkiem wizy wydanej w celu turystycznym, ochrony czasowej, przyjazdu ze względów humanitarnych,
  • złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy lub stały lub umieszczonego w dokumencie podróży odcisku stempla, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku był uprawniony do wykonywania pracy na terytorium RP,
  • zezwolenia na pobyt czasowy, z wyjątkiem zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na okoliczności wymagające krótkotrwałego pobytu cudzoziemca,
  • wizy wydanej przez inne państwo obszaru Schengen lub dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo obszaru Schengen,
  • ruchu bezwizowego.

III. Zatrudnianie cudzoziemców spoza UE/EOG w trybie uproszczonym

Pracodawca może zatrudnić cudzoziemca bez zezwolenia na pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi. Jest to tzw. tryb uproszczony. Możliwość ta dotyczy tylko obywateli: Republiki Armenii, Republiki Białorusi, Republiki Gruzji, Republiki Mołdawii, Federacji Rosyjskiej i Ukrainy.
Ważne jest, że:

  • oświadczenie o powierzeniu pracy musi być zarejestrowane przez pracodawcę w powiatowym urzędzie pracy,
  • na podstawie zarejestrowanego oświadczenia cudzoziemiec uzyskuje wizę w celu wykonywania pracy,
  • praca cudzoziemca na podstawie oświadczenia może być wykonywana tylko w ramach działalności, które nie są uznawane za sezonowe (rolnictwo, ogrodnictwo, turystyka),
  • okres wykonywania pracy określony w oświadczeniu nie może być dłuższy niż 24 miesiące,
  • wysokość wynagrodzenia cudzoziemca nie może być niższa od wynagrodzenia pracowników wykonujących pracę porównywalnego rodzaju lub na porównywalnym stanowisku,
  • praca w okresie nie dłuższym niż 24 miesiące może być wykonywana bez obowiązku uzyskiwania zezwolenia na pracę.

IV. Szczególne rozwiązania w zakresie legalizacji pobytu i dostępu do rynku pracy po 24 lutego 2022 r. dla obywateli Ukrainy

Na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, tzw.  specustawy (Dz. U. z 2022 r., poz. 583), wprowadzono ułatwienia dotyczące legalizacji pobytu i możliwości podjęcia pracy przez Ukraińców w Polsce.
Głównym celem specustawy jest zapewnienie pomocy obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia swojego kraju i którzy przybyli do Polski.

Ułatwienia w legalizacji pobytu
Obywatele Ukrainy, którzy wjechali legalnie do Polski w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. i którzy zadeklarują zamiar pozostania w Polsce, będą mogli tu przebywać przez okres 
18 miesięcy – licząc od 24 lutego 2022 r.
Tak samo traktuje się obywateli Ukrainy, którzy posiadają Kartę Polaka. Warunkiem jest wyjazd z Ukrainy po 24 lutego 2022 r. Rozwiązania tego nie stosuje się do obywateli Ukrainy:
posiadających:

  • zezwolenie na pobyt stały,
  • zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE,
  • zezwolenie na pobyt czasowy,
  • status uchodźcy,
  • ochronę uzupełniającą,
  • zgodę na pobyt tolerowany

którzy:

  • złożyli wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej lub w imieniu których takie wnioski zostały złożone lub
  • zadeklarowali zamiar złożenia takich wniosków.

Obywatele Ukrainy, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, mogą go wycofać – wtedy uzyskają prawo do legalnego pobytu w Polsce na podstawie przepisów ustawy z 12.03.2022 r.
Obywatelom Ukrainy, których pobyt w RP jest lub był uznany za legalny, będzie udzielane zezwolenie na pobyt czasowy – jednorazowo, na okres 3 lat, licząc od dnia wydania decyzji. Zezwolenie będzie udzielane na wniosek.
W drodze rozporządzenia zostanie ustalona data, która będzie określała ostatni dzień, w którym legalny wjazd do Polski bezpośrednio z Ukrainy, z zamiarem długoterminowego pobytu, będzie skutkował dla obywatela Ukrainy legalnym pobytem w Polsce.

Ustawa specjalna reguluje również sytuację obywateli Ukrainy, którzy przebywali w Polsce legalnie 24 lutego 2022 r. Osobom takim z mocy prawa przedłużono ważność pobytu do 31 grudnia 2022 r., jeżeli ostatni dzień ich legalnego pobytu przypadał w okresie od 24 lutego 2022 r.:

  • na podstawie wizy krajowej,
  • zezwolenia na pobyt czasowy.

Prawo do numeru PESEL
Legalnie przebywający w Polsce obywatel Ukrainy może starać się o przyznanie numeru PESEL, na podstawie złożonego wniosku. Wniosek musi być wypełniony i złożony osobiście przez wnioskodawcę, w postaci papierowej i własnoręcznie podpisany czytelnym podpisem. Wniosek może także wypełnić pracownik odpowiedniego urzędu.

Uproszczenia w zatrudnianiu
Na podstawie przepisów specustawy obywatel Ukrainy jest uprawniony do wykonywania pracy w Polsce, jeżeli jego pobyt jest legalny lub uznawany za legalny. Taki zapis powoduje, że każdy obywatel Ukrainy, który legalnie przebywa w Polsce, może być zatrudniony w trybie uproszczonym na podstawie powiadomienia urzędu pracy.
Obywatele Ukrainy przebywający w Polsce na podstawie wspomnianego powyżej zezwolenia na pobyt czasowy są także uprawnieni do wykonywania pracy bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę.
Jeżeli pobyt obywatela Ukrainy uznawany jest za legalny, zatrudniający go pracodawca musi tylko powiadomić urząd pracy o powierzeniu mu wykonywania pracy – w terminie  14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy. Powiadomienia takiego należy dokonać za pośrednictwem systemu teleinformatycznego dostępnego na stronie praca.gov.pl. Zgłoszenia należy dokonać do powiatowego urzędu pracy właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania pracodawcy.

Ważne! 
Teoretycznie od 13 marca 2022 r. mamy dwa tryby zatrudniania obywateli Ukrainy: „po staremu” i wg przepisów specustawy – za powiadomieniem. Teoretycznie, bo w praktyce – aż do odwołania – większość legalnie przebywających w Polsce obywateli Ukrainy może być zatrudnianych wg procedury uproszczonej, także ci, którzy prz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy