Dołącz do czytelników
Brak wyników

Sztuka motywowania

30 kwietnia 2021

NR 62 (Kwiecień 2021)

Jak zadbać o zdrowie psychiczne pracowników produkcji?

8

Pandemia ujawniła, że potrzebujemy wzmożonych działań w zakresie zdrowia psychicznego. Powinniśmy działać dla naszego własnego zdrowia, zdrowia psychicznego naszych bliskich, przyjaciół czy też współpracowników.

Temat zdrowia psychicznego był co najmniej zaniedbywany. W kontekście pracy zawodowej pomijany. Traktowany jako coś wstydliwego. A przecież zdrowie psychiczne to bardzo ważny aspekt funkcjonowania człowieka. Styl życia, a także środowisko naturalne i społeczne, w którym żyjemy, powodują, że nasze zdrowie psychiczne narażone jest na wiele zagrożeń. Co czwarty Polak doświadczył więcej niż jednego z zaburzeń psychicznych, a liczbę osób, które zmagały się z kilkoma zaburzeniami, szacuje się na blisko ćwierć miliona osób1.
Podając za Światową Organizacją Zdrowia2, „zdrowie to stan pełnego komfortu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby lub ułomności”, tzw. dobrostan.
Natomiast „zdrowie psychiczne można rozumieć jako stan dobrego samopoczucia, w którym człowiek wykorzystuje swoje zdolności, może radzić sobie ze stresem w codziennym życiu, może wydajnie i owocnie pracować oraz jest w stanie wnieść wkład w życie danej wspólnoty3.
Za zagrożenie dla zdrowia psychicznego uznaje się m.in.:

POLECAMY

  • presję społeczno-ekonomiczną,
  • szybkie zmiany społeczne,
  • stresujące warunki pracy,
  • dyskryminację,
  • niezdrowy styl życia.

Obecnie mamy dodatkowo restrykcje wynikające ze stanu pandemii: ograniczenie kontaktów społecznych, brak poczucia bezpieczeństwa, niepewność jutra, zmienność sytuacji, bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia.
Zagrożenia psychospołeczne w pracy na produkcji mogą wynikać np. z:

  • złego planowania i organizacji pracy, którego skutkiem może być zbytnie obciążenie pracą,
  • zmiennego natężenia pracy (np. sezonowość i w związku z tym okresowe wydłużanie czasu pracy),
  • pracy zmianowej (szczególnie praca w nocy),
  • tempa pracy (wymuszone, maszynowe tempo pracy, monotonia),
  • niebezpiecznego środowiska pracy (np. praca w wysokiej lub niskiej temperaturze, hałas, czynniki szkodliwe lub zaniedbania pracodawcy w zakresie bhp),
  • braku bezpieczeństwa zatrudnienia (umowy czasowe, umowy cywilnoprawne),
  • złej komunikacji w pracy,
  • złej atmosfery w zakładzie pracy, w zespole.

Pracodawca powinien być żywotnie zainteresowany, aby jego pracownicy byli w dobrej kondycji psychicznej. Z „Raportu absencji chorobowej” przygotowywanej corocznie przez ZUS wynika, że rośnie odsetek zwolnień chorobowych wystawianych z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. W 2018 roku było to 10 640,1 dni absencji z powodu zaburzeń psychicznych, co stanowiło 6,3% ogółu absencji. A w 2019 roku odpowiednio 11 656,3 dni i 6,8%. Koszty nieobecności związanej ze zdrowiem psychicznym są wyższe niż w przypadku innych chorób, ponieważ nieobecność spowodowana złym stanem zdrowia psychicznego trwa dłużej niż w przypadku innych problemów zdrowotnych. 
Na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Jakie działania powinien wspierać pracodawca, aby zadbać o zdrowie psychiczne pracowników

Przestrzeganie zasady fair play
Piękna idea fair play wywodząca się ze sportu z powodzeniem może być stosowana w różnych obszarach życia, także w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Powinno ono tworzyć etyczne i odpowiedzialne relacje nie tylko z klientami, partnerami biznesowymi, dostawcami, ale również, co nie dla wszystkich jest oczywiste, z pracownikami. W swojej szeroko pojętej działalności powinno się postępować zgodnie z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi.
Pomocne będą:

  • jasno określone wymagania, zasady pracy;
  • jasna, otwarta komunikacja:
  • dzielenie się z pracownikami informacjami, które mają znaczenie dla ich pracy (świadomość celów),
  • umożliwianie pracownikom wypowiadania się w kwestiach ich dotyczących, zgłaszania sugestii oraz obaw,
  • udzielanie informacji zwrotnej;
  • okazywanie pracownikom szacunku – traktowanie pracowników po partnersku, poważnie, liczenie się z ich zdaniem;
  • docenianie pracowników;
  • wprowadzenie możliwości zgłaszania przez pracowników wniosków dotyczących usprawnienia organizacji pracy;
  • włączanie pracowników w proces podejmowania decyzji, zwiększanie poczucia kontroli nad swoją pracą;
  • tworzenie przyjaznego i bezpiecznego środowiska pracy;
  • wspieranie równowagi praca – życie osobiste (ang. work-life
  • balance), np. poprzez ograniczanie pracy w nadgodzinach, dobrą organizację pracy;
  • zapobieganie narażeniu na stygmatyzowanie, izolowanie pracowników – obecnie szczególnie tych, którzy przeszli chorobę COVID-19;
  • zapobieganie dyskryminacji i mobbingowi.

Kierowanie się powyższymi zasadami przyczynia się do tworzenia przyjaznego środowiska pracy, zmniejsza stres i wpływa na wzrost poczucia bezpieczeństwa w pracy.

Utrzymywanie dobrych relacji w zespole
Na pracodawcy spoczywa obowiązek zapobiegania jakimkolwiek formom dyskryminacji, mobbingu, molestowania. Pracodawca powinien dbać o przestrzeganie zasad współżycia społecznego na terenie zakładu pracy. Poprawne powinny być nie tylko stosunki pomiędzy przełożonym a podwładnym, ale także relacje pomiędzy pracownikami. Pracodawca powinien zapobiegać konfliktom, a już zaistniałe rozwiązywać.
Utrzymywaniu dobrych relacji w zespole sprzyja:

  • jednakowe obciążenie pracą,
  • przydzielanie zadań adekwatnie do zajmowanego stanowiska, umiejętności i kwalifikacji,
  • równe traktowanie wszystkich członków zespołu – brak faworyzowania, brak dyskryminowania,
  • zapobieganie izolacji i wykluczeniu w zespole – współpraca ze wszystkimi członkami zespołu, niezależnie od osobistych preferencji (pracujemy tak samo z tymi, których lubimy, jak i z tymi członkami zespołu, których nie lubimy),
  • dbanie o wspólne pomieszczenia i przestrzeń pracy,
  • okazywanie szacunku innym członkom zespołu (szanujemy postawy/charakter innych, powstrzymujemy się od plotkowania poza plecami, krytykowania przy innych, szanujemy prywatność innych),
  • udzielanie sobie wzajemnego wsparcia.

Udzielanie pracownikom wsparcia profilaktycznego
Pracodawcy coraz częściej zapewniają pracownikom Programy Wsparcia Pracowników (EAP)4. Są to dodatkowe benefity, zwykle oferowane bezpłatnie. Ich celem jest zapewnienie pracownikom wsparcia:

  • psychologicznego (problemy w pracy, problemy rodzinne, problemy życiowe, w tym uzależnienia),
  • finansowo-prawnego (sprawy rozwodowe, podział majątku, opieka nad dziećmi, restrukturyzacja zadłużenia, ochrona konsumenta) oraz
  • menedżerskiego (praca z zespołem, środowisko pracy, sytuacje kryzysowe).

Pracodawcy, którzy nie mają aż takich możliwości finansowych, aby finansować EAP, mogą w ramach tzw. pakietów medycznych (prywatnej opieki medycznej) umożliwić pracownikom korzystanie z usług psychologa (terapeuty), psychiatry. Można organizować dla pracowników zajęcia radzenia sobie ze stresem, treningi asertywności.
W okresie pandemii coraz więcej pracodawców decyduje się na uruchomienie dyżurów psychologicznych dla pracowników, a czasami również dla członków ich rodzin (przeznaczone dla pracowników infolinie, dyżury psychologiczne w przedsiębiorstwie, w konkretnym zakładzie opieki zdrowotnej). Szczególnie należy zadbać o pracowników, których skierowano na pracę zdalną. Praca w domu ma niezaprzeczalne zalety, ale powoduje także poczucie wyalienowania, utraty więzi ze współpracownikami, czy wpływu na to, co się dzieje w zespole/projekcie.

Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa w dobie pandemii
W okresie pandemii na pracodawców i pracowników nałożono szereg dodatkowych obowiązków mających na celu ograniczenie rozprzestrzenienia się choroby COVID-19. Głównym zagrożeniem dla naszego zdrowia psychicznego jest brak poczucia bezpieczeństwa, poczucie bezsilności, realne zagrożenie zdrowia naszego i naszych bliskich.
Pamiętajmy, że prawdopodobieństwo zakażenia się wirusem SARS-CoV-2 w pracy zwiększa się poprzez:

  • wspólne korzystanie z ciągów komunikacyjnych, wind, pomieszczeń socjalnych, pomieszczeń sanitarnych,
  • wspólne użytkowanie maszyn i urządzeń, narzędzi itp.,
  • kontakty społeczne (pomiędzy pracownikami wewnątrz zakładu pracy oraz pomiędzy pracownikami a osobami z zewnątrz).

Możemy zapobiegać rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2 poprzez:

  • stosowanie środków ochrony, takich jak: rękawiczki jednorazowe, maseczki na twarz,
  • dezynfekcję rąk oraz prowadzenie systematycznej dezynfekcji elementów wyposażenia i całych pomieszczeń,
  • zapewnienie odległości między stanowiskami pracy co najmniej 1,5 m – gdy pozwala na to proces produkcji,
  • stosowanie ekranów oddzielających poszczególne osoby, stanowiska pracy,
  • ustalenie godzin rozpoczynania i kończenia zmian, w taki sposób, aby pracownicy poszczególnych zmian nie mieli ze sobą kontaktu,
  • prowadzenie prac w małych grupach, o stałym składzie, w miarę możliwości w oddzielnych pomieszczeniach lub odseparowanych od siebie „gniazdach produkcyjnych” (np. grupy remontowe, budowlane),
  • ustalenie różnych godzin przerw śniadaniowych, tak aby ograniczyć liczbę osób w pomieszczeniach jadalni –wprowadzenie zasady korzystania z własnych naczyń, sztućców lub udostępnianie jednorazowych,
  • wydzielenie osobnych toalet dla osób spoza zakładu pracy,
  • wyznaczenie osób, które będą kontaktować się z osobami spoza zakładu pracy (kurierzy, dostawcy, kontrahenci itp.),
  • ograniczenie bezpośredniego kontaktu poprzez utworzenie platform do wymiany informacji, preferowanie kontaktu telefonicznego, e-mailowego,
  • prowadzenie systematycznych kontroli w zakresie przestrzegania zaleceń bhp i epidemiologicznych.

Pracodawca powinien, w sposób zrozumiały dla pracowników, informować o wprowadzonych w zakładzie pracy środkach ograniczających prawdopodobieństwo zarażenia SARS-CoV-2 oraz sposobach ich stosowania.

Jak zadbać o własne zdrowie

Nie jest tak, że nasze zdrowie psychiczne zależy tylko od tego, gdzie pracujemy i w jakim środowisku żyjemy. Bardzo wiele zależy od nas samych. Od naszego stylu życia, od tego, jak się odżywiamy, czy potrafimy odpoczywać, czy mamy znajomych i przyjaciół. Znajomość kilku zasad pomoże nam cieszyć się dobrym zdrowiem.

Umiejętność wyznaczania zdrowych granic
Podstawą wyznaczenia swoich, prywatnych granic w kontaktach z innymi ludźmi jest świadomość swoich potrzeb.
Każdy z nas, jako osoba, ma np. prawo do szacunku, do prywatności. To gwarantują nam przepisy prawne. Poza tym mamy prawo mówić „nie”, gdy czyjeś zachowanie narusza nasze poczucie bezpieczeństwa, ogranicza nasze potrzeby czy też lekceważy nasze wartości. Mamy prawo do zmieniania wyznaczonych granic, w zależności od naszych aktualnych potrzeb, możliwości, sytuacji. Wyznaczane przez nas granice powinny być elastyczne. To, gdzie będą przebiegać, zależy tylko od nas. Wyznaczanie granic ma nam pomóc w realizowaniu swoich potrzeb, w byciu dla siebie dobrym, w tworzeniu dobrych i zdrowych relacji z innymi ludźmi.
Miejmy świadomość, że tworzymy cały system granic:

  • emocjonalne – określają nasze uczucia, które ujawniają się w danej sytuacji,
  • fizyczne – bariera intymności fizycznej,
  • intelektualne – ok...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy