Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo pracy

19 lipca 2022

NR 69 (Czerwiec 2022)

Jak uniknąć wpadki przy udzielaniu urlopu wypoczynkowego?

0 269

Sezon urlopowy trwa w najlepsze. Wszystko wskazuje na to, że nareszcie będzie można skorzystać z wyjazdów wakacyjnych bez ograniczeń sanitarnych. O tym, co powinien wiedzieć pracodawca, aby uniknąć nieprawidłowości związanych z udzielaniem urlopów wypoczynkowych, przeczytasz w niniejszym artykule.

Kiedy mamy do czynienia z urlopem wypoczynkowym?

Prawo do urlopu jest uprawnieniem pracowniczym i przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę.
Prawo do urlopu nie zależy od rodzaju umowy o pracę i wymiaru czasu pracy. Powstaje z samego faktu pozostawania przez pracownika w zatrudnieniu pracowniczym.
Nie mają prawa do urlopu osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło, agencyjnej). Postanowienia zawarte w takich umowach mogą przewidywać, że osobom świadczącym pracę na ich podstawie będzie się należał czas wolny bez prawa do wynagrodzenia lub z prawem do wynagrodzenia. Nie będzie to jednak urlop wypoczynkowy w rozumieniu prawa pracy.

POLECAMY

Cechy urlopu wypoczynkowego

  • Urlop jest to czas wolny od świadczenia pracy przez pracownika, przewidziany przepisami prawa.
  • Celem urlopu wypoczynkowego jest regeneracja sił fizycznych i psychicznych pracownika.
  • Prawo do urlopu jest prawem osobistym, niezbywalnym i nie podlega dziedziczeniu.
  • Oznacza to, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu, przenieść go na innego pracownika.
  • W momencie śmierci pracownika prawo do urlopu przekształca się w roszczenie majątkowe ze stosunku pracy.

Ważne
Wszelkie umowy czy też zobowiązania pracownika w zakresie niewykorzystywania czy zrzeczenia się urlopu są nieważne i nie pozbawiają pracownika prawa do urlopu. Podobnie zgoda pracownika na wypłatę ekwiwalentu za urlop w czasie trwania stosunku pracy.

Na podstawie przepisów prawa pracownik ma prawo do:

  • corocznego – po nabyciu prawa do pierwszego urlopu, pracownikowi w każdym kolejnym roku kalendarzowym przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego (pod warunkiem zatrudnienia);
  • nieprzerwanego – w zasadzie pracownik powinien wykorzystywać jednorazowo cały urlop;
  • płatnego – za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie takie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował, i dotyczy to zarówno stałych, jak i zmiennych składników wynagrodzenia;
  • udzielanego w naturze – pracownik powinien fizycznie wykorzystać przysługujące mu dni wolne od pracy, ponieważ celem urlopu jest regeneracja sił fizycznych i psychicznych pracownika.

Wymiar urlopu wypoczynkowego:
Pracownikowi przysługuje urlop w wysokości:

  • 20 dni (160 godzin), gdy staż pracy pracownika wynosi mniej niż 10 lat;
  • 26 dni (208 godzin), gdy staż pracy pracownika wynosi co najmniej 10 lat.

Należny wymiar urlopu wypoczynkowego mogą podnieść pracownikowi szczególne uprawnienia do dodatkowego urlopu wypoczynkowego.
Uprawnienie do dodatkowego urlopu wypoczynkowego powstaje na podstawie posiadania przez pracownika określonego statusu niezwiązanego z zatrudnieniem. Tak jest w przypadku osób niepełnosprawnych, kombatantów, inwalidów wojennych czy też weteranów. Osoby takie mają prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w związku z posiadaniem określonego stopnia niepełnosprawności, statusu weterana, inwalidy wojennego czy też kombatanta.

Uwaga na urlop w pierwszym roku pracy

W roku kalendarzowym, w którym pracownik po raz pierwszy podejmuje pracę (na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę), nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Jeżeli pracownik nie przepracował pełnego miesiąca – nie nabędzie prawa do urlopu. Ważne jest, aby pamiętać, że prawo do urlopu wiąże się z miesiącem pracy, a nie miesiącem kalendarzowym.

Przykład

  1. Pan Adam rozpoczął pracę 1 maja 2022 roku. Jest to jego pierwsza w życiu praca. Prawo do urlopu nabędzie po przepracowaniu pełnego miesiąca, tj. z dniem 31 maja 2022 roku.
  2. Pani Ewa rozpoczęła pracę 6 maja 2022 roku. Dla niej także jest to pierwsza praca. Prawo do pierwszego urlopu nabędzie również z upływem miesiąca pracy. W tym przypadku będzie to 5 czerwca 2022 roku.

Ważne 
Taki sposób liczenia urlopu obowiązuje tylko w tym roku kalendarzowy, w którym pracownik podjął pierwszą pracę. Nie przez pierwszy rok pracy! Z dniem 1 stycznia następnego roku kalendarzowego taki pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu na ogólnych zasadach.

Czy plan urlopów wiąże pracodawcę i pracownika?

Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Pracodawca podejmuje ostateczną decyzję o uwzględnieniu wniosków pracowników i nie jest nimi związany. Planem urlopów nie należy obejmować tzw. urlopu na żądanie (4 dni w roku).
Plan urlopów należy podać do wiadomości pracowników. Wystarczy udostępnić go pracownikom, np. poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń lub opublikowanie w intranecie. Pracodawca nie ma obowiązku informowania każdego pracownika indywidualnie.
Pracodawca nie musi ustalać planu urlopów, jeżeli:

  • u pracodawcy nie ma zakładowej organizacji związkowej,
  • zakładowa organizacja związkowa wyrazi na to zgodę.

Pracodawca, u którego nie są sporządzane plany urlopów, udziela urlopu w porozumieniu z pracownikiem. Pracodawca nie jest związany wnioskiem pracownika, chociaż powinien go brać pod uwagę.
Jedynie w następujących przypadkach pracodawca musi uwzględnić wniosek pracownika o udzielenie urlopu wypoczynkowego:

  • jeżeli o urlop wnioskuje pracownik przebywający na urlopie macierzyńskim, a urlop wypoczynkowy ma być wykorzystywany bezpośrednio po urlopie macierzyńskim;
  • jeżeli o urlop wnioskuje młodociany, a urlop ma być udzielony w okresie ferii szkolnych.
     
Tabela 1. Pracownicy uprawnieni do dodatkowego urlopu wypoczynkowego
Grupy uprawnione Wymiar urlopu dodatkowego Podstawa prawna
Pracownicy niepełnosprawni –
posiadający orzeczenie o znacznym
lub umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności
10 dni roboczych w roku
kalendarzowym
Ustawa z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych – art. 19
Weterani oraz weterani poszkodowani –
pozostający w zatrudnieniu
5 dni w roku kalendarzowym Ustawa z dnia 19.08.2011 r. o weteranach działań
poza granicami państw – art. 35
Kombatanci oraz inne osoby uprawnione
– pozostający w zatrudnieniu
10 dni roboczych w roku
kalendarzowym
Ustawa z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz
niektórych osobach będących ofiarami represji
wojennych i okresu powojennego – art. 10
Inwalidzi wojenni – pozostający
w zatrudnieniu
10 dni roboczych Ustawa z dnia 29.05.1974 r. o zaopatrzeniu
inwalidów wojennych i wojskowych
oraz ich rodzin – art. 19


Plan urlopów jest wiążący zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika. Nie oznacza to jednak bezwzględnego obowiązku rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego w podanym terminie. Termin rozpoczęcia urlopu można przesunąć.

Tryb udzielania urlopu wypoczynkowego

Urlopu udziela pracodawca. Złożenie wniosku przez pracownika nie jest jednoznaczne z otrzymaniem zgody pracodawcy na rozpoczęcie urlopu. Wiele zależy od wewnętrznych uregulowań w danym zakładzie pracy. Często stosuje się tzw. karty urlopowe, wnioski urlopowe, które składa pracownik, a wymagają one akceptacji przełożonego. Przeważnie nawet urlopy ujęte w planie urlopowym wymagają dodatkowego zaakceptowania przez pracodawcę.

Ważne
Przebywanie na urlopie wypoczynkowym przez pracownika bez zgody pracodawcy jest nieusprawiedliwioną nieobecnością w pracy i może być traktowane jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Zasadą jest, że:

  • urlopu udziela się w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Urlopy niewykorzystane w terminie (do końca danego roku kalendarzowego) powinny być udzielone najpóźniej do końca III kwartału roku następnego;
  • pracownikowi przysługuje prawo do nieprzerwanego urlopu. Oznacza to, że pracownik ma prawo wykorzystać jednorazowo pełny wymiar przysługującego mu urlopu. Urlop może być podzielony na części tylko na wniosek pracownika i tylko pod warunkiem, że co najmniej jedna jego część będzie trwać nie mniej niż 14 dni kalendarzowych.

Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu.

Przykład:
Pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, w równoważnym systemie czasu pracy, będzie korzystał z urlopu wypoczynkowego w terminie od 1 do 12 sierpnia 2022 r. Pracownik w 2022 roku ma prawo do 26 dni urlopu.
 


Zgodnie z przedstawionym harmonogramem pracownik wykorzystał 8 dni urlopu, pracodawca z puli urlopowej odliczy 80 godzin.

Urlop „zaliczkowy”

Niestety nie ma czegoś takiego jak „urlop zaliczkowy” czy też „awansem”. Jeżeli pracownik nie nabył jeszcze prawa do urlopu lub też wykorzystał już cały przysługujący mu urlop, pracodawca nie może mu udzielić np. urlopu na poczet przysługującego mu w przyszłym roku urlopu (wyjątek: urlop pracownika młodocianego w okresie ferii szkolonych).
Wyrok SN z dnia 5 lutego 1980 r. (sygn. akt I PRN 3/80): „udzielenie przez pracodawcę pracownikowi urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym pracownik nie nabył jeszcze prawa do urlopu, nie uprawnia do «potrącenia» tego urlopu z urlopu należnego pracownikowi w roku następnym”.
Oczywiście, nic nie stoi na przeszkodzie, aby pracodawca udzielił pracownikowi dodatkowych dni wolnych z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, ale nie będzie to urlop wypoczynkowy. A już w żadnym wypadku pracodawca nie może pomniejszyć pracownikowi należnego mu w przyszłym roku urlopu o udzielone dni wolne.

Przykład
Pracownik, który chce odwiedzić rodzinę poza granicami kraju, zwrócił się do pracodawcy o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego w 2022 roku w wymiarze 78 dni: 26 dni urlopu zaległego za 2021 r., 26 dni za 2022 r. oraz zaliczkowo 26 dni za 2023 r. Jednocześnie złożył oświadczenie, że nie będzie występował o urlop wypoczynkowy w 2023 r. Oświadczenie pracownika nie wywoła skutków prawnych. Pracodawca nie może udzielić pracownikowi urlopu awansem na przyszły rok.

Wyrok SN z dnia 7 czerwca 2011 r. (sygn. akt II PK 314/10): „Kodeks pracy dopuszcza więc możliwość udzielenia urlopu wypoczynkowego później niż w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo, ale nie przewiduje, że można takiego urlopu udzielić wcześniej, 
tzn. przed nabyciem do niego prawa, co znajduje uzasadnienie w celu urlopu wypoczynkowego, jakim jest zapewnienie pracownikowi możliwości corocznej regeneracji sił fizycznych i psychicznych. W ten sposób wyznacza się minimalną częstotliwość korzystania z uprawnień urlopowych (zasada corocznego urlopu wypoczynkowego)”.

Czy można przesunąć termin rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego?

Termin wykorzystania urlopu ustalony w planie urlopów lub indywidualnie z pracownikiem jest wiążący zarówno dla pracownika, jak i dla pracodawcy. Z inicjatywą przesunięcia terminu rozpoczęcia urlopu może wystąpić pracownik lub pracodawca.
Wniosek pracownika powinien być umotywowany ważnymi przyczynami. Przepisy nie podają ani definicji, ani przykładów „ważnych przyczyn”. Należy w takich sytuacjach odnosić się do ogólnych zasad współżycia społecznego. Na pewno ważną przyczyną będzie dla pracownika nieuzyskanie przez współmałżonka w tym samym terminie urlopu. A co za tym idzie, niemożność wspólnego rodzinnego wyjazdu. Taką przyczyną będzie również np. choroba członka rodziny i konieczność sprawowania osobistej opieki nad nim czy też odwołanie zorganizowanego wyjazdu przez biuro turystyczne.
Ostateczną decyzję, czy przedstawione przez pracownika przyczyny są na tyle ważne, aby przesunąć termin planowanego urlopu, podejmuje pracodawca.
Przesunięcie terminu urlopu wypoczynkowego może nastąpić także z inicjatywy pracodawcy, pod warunkiem że:

  • spowodowane jest to szczególnymi potrzebami pracodawcy,
  • nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia w toku pracy.

Pracodawca jest zobowiązany przesunąć zaplanowany urlop, jeżeli pracownik nie może go rozpocząć z powodu usprawiedliwionej nieobecności w pracy, np. choroby własnej, urlopu macierzyńskiego, powołania na ćwiczenia wojskowego itp.
Przesuwając arbitralnie termin rozpoczęcia urlopu, pracodawca musi liczyć się z tym, że może być zobowiązany do zwrotu kosztów bezpośrednio związanych z przesunięciem tego urlopu.
Wyr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy