Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okiem inspektora

24 października 2018

NR 47 (Październik 2018)

Dlaczego warto rozważyć kontrakting

0 171

Przez długi czas zatrudnienie w oparciu o kontrakt identyfikowano z wyższą kadrą menedżerską – funkcjonowały tzw. umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem. Obecnie ta forma zatrudnienia coraz częściej znajduje zwolenników wśród menedżerów niższego szczebla, specjalistów oraz przedstawicieli wolnych zawodów.

Jak większość innowacyjnych, elastycznych rozwiązań dotyczących rynku pracy kontrakting powstał w Stanach Zjednoczonych. To coraz bardziej popularna forma zatrudnienia, co związane jest ze zmianami na rynku pracy, takimi jak postępująca automatyzacja i robotyzacja oraz zmiany generacyjne wśród pracowników.

O tym, że automatyzacja i robotyzacja procesów produkcyjnych powoduje zmiany na rynku pracy, nikogo nie trzeba przekonywać. Należy się liczyć z tym, że wykonywanie jednego zawodu przez całe życie odejdzie w przeszłość, podobnie jak pojęcie stabilności zatrudnienia. Trzeba zacząć się oswajać z myślą, że standardem będzie kilkukrotna zmiana zawodu w ciągu życia zawodowego. Prawdopodobne wydaje się też odejście od modelu zatrudnienia u jednego pracodawcy – pracę będzie się świadczyć równocześnie na rzecz kilku podmiotów, również zdalnie. Nasza praca stanie się towarem, który trzeba stale sprzedawać na rynku pracy. Głównymi cechami pożądanymi wśród pracowników będą zdolność ciągłego uczenia sią, elastyczność, zdolność dopasowywania się i otwartość na zmiany, umiejętność pracy w grupie i myślenia krytycznego. To zupełna zmiana modelu zatrudnienia w stosunku do obecnego, który preferuje stałość zatrudnienia w oparciu o długoterminową (nawet stałą) umowę na rzecz jednego pracodawcy.

Na rynku pracy coraz więcej jest przedstawicieli tzw. pokolenia C (generacja Z), nazywanego tak od angielskich słów: connect, communicate, change. Charakteryzują one bardzo dobrze tych młodych ludzi komunikujących się stale i będących ciągle on-line, zawsze gotowych do zmian. To bardzo twórcze pokolenie.

Wychowani „na Internecie” nie widzą różnic pomiędzy realnym i wirtualnym światem. Do funkcjonowania potrzebują ciągłych bodźców – trudno im pozostać długo w jednym miejscu.

Połączenie pokolenia C i szybkich zmian technologicznych musi zaowocować zmianami w formach zatrudnienia. Ci ludzie nie są zainteresowani pracą na całe życie. 

Wydaje się, że kontrakting doskonale wpisze się w przyszłość rynku pracy. Obecnie zyskuje coraz większą popularność, chociaż nie brakuje też krytyków tej formy zatrudnienia.

Czym charakteryzuje się kontrakting

Jest to forma czasowego zatrudnienia w oparciu o umowę cywilnoprawną (kontrakt), nawiązaną pomiędzy kontraktorem (osoba wykonująca pracę) a zlecającym daną pracę (pracodawcą). Najczęściej kontraktorem zostają osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą. Zlecającym (pracodawcą) są przedsiębiorstwa.

Możliwe jest też podjęcie zatrudnienia przez osobę fizyczną (nieprowadzącą działalności gospodarczej) w oparciu o umowę cywilnoprawną (zlecenie, dzieło). Przychylam się do stanowiska, że umowa kontraktowa powinna być zawierana pomiędzy przedsiębiorcami.

Strony w umowie określają zakres współpracy oraz jej warunki:

  • określenie przedmiotu umowy – zakresu prac do wykonania,
  • na jaki czas jest zawierana (długość kontraktu), 
  • jakie wynagrodzenie otrzyma kontraktor – forma i częstotliwość wypłat,
  • dopuszczalność rozwiązania kontraktu przed czasem,
  • kary za niewywiązanie się z kontraktu (np. niedotrzymanie terminu realizacji),
  • uprawnienia kontraktora (np. prawo do płatnej przerwy w pracy, przesunięcie terminu realizacji z powodu poważnej choroby, zwrot kosztów delegacji, szkoleń),
  • ewentualnie klauzule o zakazie konkurencji.

Długość kontraktu (zatrudnienia na kontrakcie) może być bardzo różna: od kilku miesięcy do kilku lat. Przeważają kontrakty kilkumiesięczne.

Zalety kontraktingu:

  • elastyczność – możliwość pracy zdalnej i decydowania o natężeniu pracy, dowolność pory wykonywania pracy; 
  • różnorodność – współpraca z wieloma pracodawcami stwarza możliwość zdobycia różnorodnych doświadczeń, dużo większych niż współpraca z jednym przedsiębiorstwem; sprzyja to zdobywaniu doświadczenia, co przekłada się na umiejętności, wyższe wynagrodzenie i więcej zleceń (budowanie własnej marki);
  • niezależność – możliwość wyboru partnera do współpracy oraz obszaru, w którym chce się pracować; praca dla kilku podmiotów jednocześnie; samodzielne sterowanie obciążeniem pracą w czasie – decydowanie o przerwach w pracy, mniejszym zaangażowaniu w pracę;
  • wyższe zarobki – na samozatrudnieniu można zarobić więcej niż na umowie
  • o pracę (możliwość wliczania w koszty prowadzonej działalności określonych wydatków związanych z tą działalnością: kosztu paliwa, amortyzacji, dokształcania); możliwość odliczania VAT;
  • samorealizacja i rozwój zawodowy;
  • prowadzenie działalności na terenie całej Unii Europejskiej.

Wady kontraktingu:

  • ryzyko – kontraktor ponosi ryzyko z tytułu prowadzenia działalności i związane z realizacją usługi;
  • odpowiedzialność – kontraktor odpowiada nie tylko za swoją pracę, ale również wobec urzędów z tytułu zobowiązań publicznoprawnych (podatki, składki ubezpieczeniowe, składka zdrowotna);
  • brak stabilności finansowej – brak gwarancji minimalnego wynagrodzenia; zarobki mogą być bardziej korzystne niż przy umowie o pracę, ale mogą też być niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę przy umowie o pracę; poziom zarobków może być różny w czasie; przypływ pieniędzy jest niesystematyczny;
  • nienormowany czas pracy – samodzielne określenie swoich godzin pracy jest jednocześnie zaletą i wadą, łatwo przekroczyć granicę i pracować ponad siły;
  • brak stabilności zatrudnienia – czasowość zatrudnienia, niepewność co do tego, czy i kiedy podpisze się kolejny kontrakt;
  • nieoczekiwane, nagłe zmiany w przepisach prawnych.

Kontrakt VS. etat

Pracodawca sięga po kontrakt z określonych powodów – chce wdrożyć nowe rozwiązania, planuje działania naprawcze w przedsiębiorstwie lub reorganizację. Na czas tych działań potrzebni są specjaliści z różnych dziedzin – niektórzy na czas całego projektu, inni tylko na pewien jego etap. Nie ma potrzeby zatrudniania tych ludzi na standardowe umowy o pracę (regulowane Kodeksem pracy). Idealnym rozwiązaniem jest kontrakting. Korzyści dla pracodawcy zatrudniającego kontraktora są ewidentne:

  • zatrudnianie i zwalnianie pracowników w miarę pojawiających się potrzeb (ograniczenie zatrudnienia na etat), 
  • ograniczenie stałych kosztów zatrudnienia (mniej pracowników to mniejsze biura – niższe koszty utrzymania, brak kosztów urlopów, zwolnień lekarskich, składek emerytalnych itp.),
  • dostęp do wiedzy, kwalifikacji i doświadczenia wysokiej klasy specjalistów.

Zwolennicy zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę podkreślają trwałość i pewność tego rodzaju umowy. Argumentują, że jest to najbardziej bezpieczna forma zatrudnienia dla pracownika, oferująca dodatkowo zabezpieczenie socjalne. Jednak nie jest to do końca prawda. Nawet najlepsi pracownicy nie mogą być pewni stałości zatrudnienia. Pracodawca może (oczywiście z zachowaniem pewnych rygorów prawnych) rozwiązać stosunek pracy, kierując się własnym interesem. Zabezpieczenie socjalne jest często minimalne lub go nie ma (myślę tu o różnego rodzaju benefitach, takich jak świadczenia urlopowe i wypoczynkowe, pakiety medyczne, świadczenia rzeczowe, kupony kulturalne, programy emerytalne itp.). Pracodawca, inwestując w podwyższanie kwalifikacji pracownika, często zabezpiecza się przed jego odejściem, narzucając umowy szkoleniowe, w których pracownik zobowiązuje się „do odpracowania” wartości szkolenia, studiów itp. (tzw. złote kajdanki). Nawet z punktu widzenia odkładania składek na przyszłą emeryturę zatrudnienie „na etacie” nie jest już tak bardzo atrakcyjne. Prognozy emerytalne raczej skłaniają do samodzielnego zabezpieczania wysokości przyszłej emerytury (prywatne ubezpieczenia emerytalne). Oczywiście zawsze będzie grupa pracowników, dla których nadrzędne znaczenie będzie miała gwarancja systematycznej wypłaty wynagrodzenia, nawet jeżeli ma być ono niższe, oraz „spokojna głowa”. Pracownik najemny nie musi troszczyć się o zlecenia, klientów, front robót, rozliczenia z urzędami – jest to obowiązek pracodawcy. Ponosi on również ograniczoną odpowiedzialność za swoją pracę. 

Komu będzie odpowiadać kontrakting

W tej formie zatrudnienia dobrze będą się czuły osoby otwarte na nowe doświadczenia, elastyczne w działaniu, ceniące sobie kontakt z ludźmi, zorganizowane, konsekwentne, lubiące zmienne środowisko pracy, niezależne, odpowiedzialne, rzutkie. Pod uwagę należy brać również gotowość do częstej relokacji.
Kontrakting z pewnością nie jest dla osób, które potrzebują stabilności, długo adaptują się do zmian, potrzebują wsparcia w swoich działaniach, mają trudność z podejmowaniem decyzji i braniem na siebie odpowiedzialności.

Tabela 1. Zestawienie niektórych aspektów zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i kontrakt

  Umowa o pracę Kontrakt – samozatrudnienie
Podstawa prawna   Kodeks pracy   Kodeks cywilny
Równorzędność podmiotów nie – podporządkowanie pionowe, podległość pracownicza  tak – partnerzy biznesowi (umowa B2B)
Swoboda kształtowania stosunku pracy bardzo niska – ograniczona przepisami  prawa pracy duża – na podstawie Kodeksu cywilnego
Minimalne wynagrodzenie gwarantowane brak gwarancji, mogą się zdarzyć „chude” miesiące lub nawet brak wynagrodzenia, gdy nie ma pracy
Maksymalne wynagrodzenie  ograniczone umową o pracę i przepisami  wewnątrzzakładowymi  brak ograniczenia
Systematyczność dochodu  tak – co najmniej raz w miesiącu  tak jak wynika z kontraktu; wynagrodzenie może być płacone w transzach (po skończeniu kolejnych etapów pracy) lub jednorazowo, po zakończeniu pracy 
Prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego  gwarantowane – ograniczony wymiar w roku   brak, chyba że wynika to z kontraktu; pracownik sam wyznacza sobie przerwy w pracy, niestety niepłatne
Prawo do innych zwolnień od pracy 
z zachowaniem prawa do wynagrodzenia  
jeżeli wynika z przepisów prawa pracy   brak
Zabezpieczenie socjalne (fundusz socjalny, szkolenia, dodatkowe ubezpieczenia, opieka m...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 numerów czasopisma "Menedżer Produkcji"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dodatkowe dokumenty do pobrania i samodzielnej edycji
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy