Zwrot z inwestycji w robotyzację – jak obliczyć ROI na przykładzie linii za 8,7 mln zł

Czym jest zwrot z inwestycji (ROI) i jak go obliczyć?

ROI (return on investment), czyli zwrot z inwestycji, to wskaźnik, który pokazuje, ile zarabiasz na każdej złotówce włożonej w daną inwestycję. Posługują się nim zarówno inwestorzy indywidualni, jak i zarządy firm produkcyjnych. ROI pozwala porównać projekty o różnej skali: robota do paletyzacji za 600 tys. zł i całą linię za kilka milionów.

Wzór na ROI

Klasyczny wzór na ROI wygląda tak:

ROI = (zysk z inwestycji – koszt inwestycji) / koszt inwestycji × 100%

W robotyzacji zysk netto z inwestycji to przede wszystkim oszczędności: mniej roboczogodzin, niższe koszty rotacji, mniej przestojów i strat. W naszym przykładzie ROI wynosi:

Horyzont Oszczędności netto ROI

Ujemny ROI oznacza, że inwestycja w danym okresie jeszcze się nie spłaciła. Tutaj ROI jest ujemny w pierwszych dwóch latach, a w trzecim roku przechodzi na plus.

Okres zwrotu, czyli „ROI w latach”

W przemyśle, mówiąc o ROI, najczęściej myślimy o okresie zwrotu, czyli o tym, po ilu latach oszczędności pokryją całkowity koszt inwestycji. Tak też jest opisany wynik w naszym arkuszu. Liczy się go jeszcze prościej:

Okres zwrotu = koszt inwestycji / roczne oszczędności netto

Obie miary mówią o tym samym, tylko z innej strony. Procentowy zwrot pokazuje, ile inwestycja zarobi. Okres zwrotu pokazuje, jak szybko odzyskasz pieniądze. Zarząd zakładu produkcyjnego zwykle pyta o to drugie, bo od tego zależy, czy firma udźwignie inwestycję finansowo.

Przykład: dekompletacja palet w dystrybucji owoców i warzyw

Dekompletacja palet polega na zdjęciu kilku górnych warstw kartonów i przełożeniu ich na nową paletę.

Zakłady, które dystrybuują owoce i warzywa z importu, mają powtarzający się problem: palety przychodzą za wysokie i nie mieszczą się na naczepie ciężarówki. Towar przypływa w kontenerach, a w kontenerze układa się go możliwie wysoko, bo to się opłaca w transporcie morskim. Kontener pomieści wyższą paletę niż naczepa. W efekcie na każdej przychodzącej palecie trzeba zdjąć kilka górnych warstw, żeby dało się ją wysłać dalej do sieci handlowych.

W wielu zakładach robi się to ręcznie, przez całą zmianę. Obliczenie zwrotu z inwestycji w automatyzację tego procesu robimy w trzech krokach.

Krok 1: ile kosztuje Cię proces ręczny

Ręczna dekompletacja kosztuje ten zakład prawie 3,9 mln zł rocznie. Skala była naprawdę duża:

• zmiana trwa 13 godzin,
• przy dekompletacji pracuje 30 osób,
• średnio 22 dni robocze w miesiącu,
• stawka 38 zł za roboczogodzinę.

Stawka 38 zł/h była aktualna dwa lata temu. Dziś trzeba by ją podnieść, ale do tego wrócę przy interpretacji wyniku.

Koszty rotacji, których nie ma w kalkulacji

Pełna analiza ROI powinna uwzględniać też koszty rotacji i rekrutacji, a na tak ciężkich stanowiskach bywają one wysokie.

Kartony ważą nawet 20 kg i nikt nie przekłada ich przez 13 godzin. W praktyce ludzie wytrzymują kilka godzin i zamieniają się z kimś na lżejszym stanowisku. Dźwiganie kartonów to jedno z tych miejsc w zakładzie, gdzie rotacja jest najwyższa, a za każdym odejściem idą koszty:

• ogłoszenia i kampanie rekrutacyjne,
• prowizje agencji pracy,
• czas szkolenia nowej osoby i niższa wydajność na starcie,
• czas brygadzisty, który ciągle układa grafik od nowa.

Nie mieliśmy tych danych od klienta, więc nie ma ich w kalkulacji. Jeśli je masz, wstaw je, bo podnoszą zysk z inwestycji.

Krok 2: całkowity koszt inwestycji – co mieści się w 8,7 mln zł

Do wzoru na ROI wstawiasz całkowity koszt inwestycji, a nie tylko ceny robotów i maszyn. To pierwsza pułapka, w którą wpada wiele kalkulacji.

Jak działa linia do dekompletacji

Pierwsza linia przekłada kartony z palety EURO na paletę EURO. Operator wprowadza zbyt wysoką paletę paleciakiem na przenośniki rolkowe. Paleta dojeżdża do stanowiska, gdzie robot zdejmuje górne warstwy i odkłada je na pustą paletę. Kiedy paleta ma już właściwą wysokość, jedzie przenośnikami do owijarki do palet, potem do etykietowania i jest gotowa do wysyłki.

Druga linia przekłada kartony z palety przemysłowej na paletę EURO. Zmienia się format palety, więc układ kartonów na warstwie (mozaika) też musi być inny. Nie da się po prostu przenieść całej warstwy robotem, bo warstwę trzeba ułożyć od nowa. Dlatego w tej linii pracuje paletyzator warstwowy Qimarox. Przenośniki rozdzielają kartony z dekompletowanej warstwy, a paletyzator układa z nich nową mozaikę dopasowaną do palety EURO.

Bardzo podobne rozwiązanie wdrożyliśmy już u jednego z klientów z tej branży.

Co wchodzi w koszt inwestycji?

Na same maszyny składają się:

• dwa roboty z chwytakami,
• paletyzator warstwowy,
• cały układ przenośników i obrotnic rolkowych,
• automatyczne magazyny palet, które podają puste palety,
• owijarka do palet i etykieciarka,
• szafy sterownicze, wygrodzenia i systemy bezpieczeństwa.

Do tego dochodzi praca, której nie widać na wizualizacji:

• projekt koncepcyjny i wykonawczy,
• produkcja części i maszyn,
• montaż mechaniczny i elektryczny,
• testy i uruchomienie,
• integracja z systemem ERP,
• szkolenie operatorów i utrzymania ruchu.

Wszystkie te etapy mieszczą się w 8,685 mln zł i to jest wartość inwestycji, którą bierzemy do obliczenia ROI. Jeśli porównujesz oferty, sprawdź, czy każda obejmuje ten sam zakres. Tania oferta bez integracji z ERP albo bez systemów bezpieczeństwa to tylko przesunięcie kosztu na później.

Krok 3: koszt utrzymania, czyli najczęstszy błąd w analizie ROI

Do wzoru na ROI nie wstawiamy 3,9 mln zł z kroku 1, tylko 3,56 mln zł, bo od kosztu pracy ręcznej trzeba odjąć roczny koszt utrzymania linii. Ta różnica to prawie 350 tys. zł.

Najwięcej kosztuje prąd. Części zużywalne to m.in. elementy chwytaków, pasy i rolki przenośników oraz podzespoły owijarki. Do tego potrzebujesz operatora, który nadzoruje linię i reaguje, kiedy coś się zatrzyma.

Jeśli weźmiesz 3,9 mln zł oszczędności zamiast 3,56 mln zł, okres zwrotu wyjdzie Ci około 2 lat i 2 miesięcy zamiast 2 lat i 5 miesięcy. Wyższy ROI wygląda lepiej, ale jest nieprawdziwy. Oszczędności są wtedy zawyżone o prawie 10%. Przy inwestycji tej skali taka różnica decyduje o tym, czy zarząd uwierzy Ci przy następnym projekcie, kiedy kalkulacja zderzy się z rzeczywistością.

Wynik: zwrot po 2,44 roku. Jak interpretować ROI w ocenie opłacalności inwestycji?

Inwestycja zwraca się po 2,44 roku, a potem przez kolejne lata pracuje na czysty zysk, średnio prawie 297 tys. zł miesięcznie.

Linia zrobotyzowana, dobrze serwisowana, pracuje zwykle kilkanaście lat. Przy okresie zwrotu poniżej 2,5 roku oznacza to wiele lat, w których inwestycja generuje oszczędności bez dalszych nakładów poza utrzymaniem.

Czego ten wynik nie uwzględnia?

Ta kalkulacja jest ostrożna, bo pomija dwa czynniki, które skracają czas zwrotu.

Pierwszy to koszty rotacji i rekrutacji. Wspominałem o nich wyżej.

Drugi to wzrost wynagrodzeń. Liczyliśmy na stawce sprzed dwóch lat i przyjęliśmy, że się nie zmieni. W praktyce zmienia się co roku. Według GUS przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w lipcu 2026 r. wyniosło 9509,02 zł brutto i było o 6,8% wyższe niż rok wcześniej. Gdyby stawka wzrosła z 38 do około 43 zł/h, proces ręczny kosztowałby 4,43 mln zł rocznie, a zwrot skróciłby się do niecałych 2 lat i 2 miesięcy. Trzeba także pamiętać o zwiększeniu kosztu energii i części zamiennych, które wchodzą w zakres utrzymania systemu.

Jeśli chcesz przejść tę samą kalkulację na danych ze swojego zakładu, napisz do nas na  zapytania@proster.net.pl. Nasz inżynier sprzedaży policzy ją z Tobą.

Jakie czynniki wpływają na wysokość ROI?

Na ROI robotyzacji najmocniej wpływają skala procesu, koszt pracy i całkowity koszt inwestycji. Z mojego doświadczenia przy projektach automatyzacji najważniejsze są:

• Liczba roboczogodzin, które linia zastępuje. Praca na dwie lub trzy zmiany daje dużo wyższy zwrot niż na jedną
• Koszt roboczogodziny i jego wzrost. Im wyższe płace w regionie, tym szybciej inwestycja się spłaca
• Rotacja i absencja. Każda osoba na stanowisku to koszt rekrutacji albo nadgodzin
• Całkowity koszt inwestycji, w tym projekt, uruchomienie i integracja
• Koszty utrzymania, przede wszystkim energia i części zużywalne
• Dostępność linii. Linia, która często stoi, nie wypracuje zakładanych oszczędności
• Czas uruchomienia. Każdy miesiąc opóźnienia przesuwa zwrot
• Sposób finansowania, czyli dotacje, leasing lub kredyt.
   

Jaki zwrot z inwestycji jest dobry?

W robotyzacji produkcji okres zwrotu do 3 lat uznaję za bardzo dobry, 3–5 lat za akceptowalny, a powyżej 5 lat za sygnał, żeby dokładnie przeanalizować projekt.

Nie ma jednego progu, który pasuje każdej firmie. Dobry zwrot z inwestycji zależy od tego, ile kosztuje Cię kapitał, jakie masz alternatywy i jak stabilny jest Twój rynek. Firma, która finansuje projekt kredytem, potrzebuje stopy zwrotu wyraźnie wyższej od oprocentowania. Firma z nadwyżką gotówki porówna ROI z tym, co dałaby jej inna inwestycja. A Firma, która ma wyzwanie z obsadzeniem pracowników do procesów pakowania lub paletyzacji niekoniecznie spojrzy na ROI w pierwszej kolejności, a na uniezależnienie się od zatrudnienia nowych osób.

Czy wyższy ROI zawsze oznacza lepszą inwestycję?

Nie. Wyższy ROI oznacza lepszą relację zysku do kosztu.

Mały cobot za 300 tys. zł w 5 lat może osiągnąć ROI ponad 200%, oszczędzając 200 tys. zł rocznie. Duża linia z ROI 105% w 5 lat oszczędza ponad 3,5 mln zł rocznie i rozwiązuje problem 30 wakatów. Wysoki ROI nic Ci nie da, jeśli inwestycja nie odpowiada na największy problem Twojego zakładu. Dlatego efektywność inwestycji zawsze oceniamy razem z jej wpływem na firmę.

Kiedy nie decydować się na inwestycję w robotyzację?

Jeśli po uczciwym policzeniu okres zwrotu wychodzi Ci powyżej 4–5 lat, zastanów się dwa razy. Opisany przykład jest bardzo korzystny, ale są sytuacje, w których robotyzacja nie będzie miała uzasadnienia.

Po pierwsze, gdy skala jest znacznie mniejsza. ROI najczęściej rośnie proporcjonalnie do skali i liczby pracowników. Robot, chwytak, przenośniki, zabezpieczenia i uruchomienie mogą kosztować podobnie, czy linia zastępuje 30 osób, czy 10.

Po drugie, gdy kwota przekracza możliwości firmy. 8,7 mln zł to dla większości zakładów w Polsce bardzo duże pieniądze. Widzę też, że polskie firmy od kilku lat niechętnie inwestują takie kwoty z własnych środków. Ta ostrożność jest w pełni zrozumiała. 8,7 mln zł to, jak widziałeś w przykładzie, dość duża linia. Linię z 2 robotami paletyzującymi do cięższego produktu i automatyczną owijarką stretch można kupić już w cenie ok. 2 mln złotych. Co więcej, niewielka celka z robotem do paletyzacji kosztuje już od 380 000zł. Wszystko zależy od konkretnego produktu i potrzeb zakładu.

Jak zmaksymalizować zwrot z inwestycji w robotyzację?

Najwięcej zyskasz, jeśli zaczniesz od procesu, który pochłania najwięcej roboczogodzin, i od początku policzysz pełne koszty. W praktyce sprawdza się kilka zasad:

• Wybierz właściwy proces. Zwykle są to stanowiska ciężkie, powtarzalne i z wysoką rotacją, np. paletyzacja i koniec linii
• Dopasuj zakres do potrzeb. Nie płać za wydajność, której nie wykorzystasz
• Zadbaj o dostępność linii. Przeglądy, części na magazynie i przeszkolone utrzymanie ruchu chronią oszczędności
• Sprawdź dofinansowanie. Dotacja obniża koszt inwestycji, więc od razu skraca czas zwrotu
• Przygotuj ludzi przed startem. Szybsze uruchomienie oznacza szybszy zwrot
• Mierz wyniki po wdrożeniu.

Zalety i wady wskaźnika ROI

ROI jest prosty i czytelny dla każdego w zarządzie, ale może nie uwzględniać inflacji ani ryzyka.

Zalety:

• liczysz go w kilka minut w arkuszu,
• pozwala porównać różne inwestycje jedną liczbą,
• jest zrozumiały dla finansów, produkcji i właściciela, więc ułatwia podejmowanie decyzji inwestycyjnych.

Wady:

• ROI nie uwzględnia czasu. Złotówka zaoszczędzona za 5 lat jest warta mniej niż dziś
• nie pokazuje ryzyka, np. zmiany wolumenów, cen energii
• łatwo go zawyżyć, pomijając koszty utrzymania lub część nakładów, przez co zysk na papierze rozmija się z rzeczywistym.

Inne wskaźniki rentowności inwestycji: NPV, IRR i zdyskontowany okres zwrotu

Przy inwestycjach kapitałowych za kilka milionów złotych warto uzupełnić ROI o wskaźniki, które uwzględniają wartość pieniądza w czasie.

• NPV (wartość bieżąca netto) – suma przyszłych oszczędności przeliczona na dzisiejsze pieniądze, minus koszt inwestycji. Dla naszej linii, przy stopie dyskontowej 8% i 10 latach pracy, NPV wynosi ok. 15,2 mln zł.
• IRR (wewnętrzna stopa zwrotu) – stopa, przy której NPV równa się zero. Tutaj, w horyzoncie 10 lat, to ok. 40%.
• Zdyskontowany okres zwrotu – okres zwrotu liczony na zdyskontowanych oszczędnościach. Przy 8% wychodzi ok. 2 lata i 10 miesięcy zamiast 2 lat i 5 miesięcy.

Założenia (10 lat, 8%, stałe oszczędności) są przykładowe. Twój dział finansowy przyjmie własną stopę dyskontową.

ROI a ROE – jaka jest różnica?

ROI mierzy zwrot z konkretnej inwestycji, a ROE (zwrot z kapitału własnego) mierzy, ile firma zarabia na pieniądzach właścicieli.

ROE = zysk netto / kapitał własny × 100%. To wskaźnik dla całej firmy, a nie dla jednego projektu. Oba wskaźniki spotykają się przy finansowaniu. Jeśli sfinansujesz linię leasingiem lub kredytem, ROI projektu się nie zmieni, ale angażujesz mniej kapitału własnego, co może podnieść ROE. Decyzję o sposobie finansowania warto podjąć razem z doradcą finansowym.

Co z pracownikami po robotyzacji?

Robotyzacja nie oznacza automatycznie zwolnień wszystkich osób, ale części pracowników trzeba będzie znaleźć inne miejsce albo się z nimi rozstać.

Linia nie działa bez ludzi. Potrzebujesz operatorów linii, operatorów wózków i paleciaków oraz osób, które dowożą palety i odbierają je z linii. Części pracowników możesz zaproponować inne stanowiska z wakatami, np. w kontroli jakości albo przy sortowaniu produktu. W zakładach dystrybucji owoców i warzyw są stanowiska, które trudno zautomatyzować, a rotacja na nich też jest duża. Przekwalifikowanie pracowników można zaplanować etapami, równolegle z uruchamianiem linii.

Zebranie 30 osób do tak ciężkiej pracy, jak przekładanie 20kg kartonów, jest coraz trudniejsze, a rotacja na tym stanowisku jest pewnie najwyższa w całym zakładzie. Już w trakcie wdrożenia kilka osób odejdzie samych. Pewnie okaże się też, że części osób trzeba będzie podziękować.

To trudne decyzje, ale nie wynikają wyłącznie z chęci zysku. Do 2035 roku polski rynek pracy skurczy się o 2,1 mln osób z powodów demograficznych, a w samym przemyśle zabraknie około 400 tys. pracowników. Robotyzacja i automatyzacja produkcji jest więc także odpowiedzią na pytanie, kto za 10 lat będzie pracował na hali.

Jak obliczyć ROI w Twoim zakładzie: lista kontrolna

Żeby rzetelnie ocenić opłacalność inwestycji w robotyzację, przejdź przez siedem kroków.

1. Policz roczne roboczogodziny na danym procesie: liczba osób × długość zmiany × liczba zmian × dni robocze × 12
2. Pomnóż je przez pełny koszt roboczogodziny, czyli z narzutami pracodawcy, a nie samą stawkę brutto
3. Dodaj koszty rotacji: rekrutację, agencje i czas wdrożenia nowych osób, jeśli masz takie dane
4. Zbierz całkowity koszt inwestycji: maszyny, projekt, montaż, uruchomienie, integrację, szkolenia i bezpieczeństwo
5. Odejmij roczny koszt utrzymania od policzonych roboczogodzin: energię, przeglądy, części zużywalne i operatora
6. Podziel koszt inwestycji przez roczne oszczędności netto. To Twój okres zwrotu.
7. Zrób wariant z podwyżkami płac i, przy dużych kwotach, policz też NPV.

Jesteśmy PROSTER i jesteśmy firmą rodzinną. Działamy od 1985 roku w przemyśle. Specjalizujemy się w branżach: automatyka & robotyka, elektrotechnika, mechanika oraz utrzymanie ruchu. W automatyzacji produkcji to tzw. końcówki linii - rozwiązania automatycznego pakowania i paletyzacji produktów, a także inne stanowiska zrobotyzowane, w tym B+R.